مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی 2538-5038 15 57 2026 03 19 Analyzing the Position of Iran's Telecommunication Industry in the Global Value Chain and Its Prospective Scenarios تحلیل وضعیت حضور صنعت تلکام ایران در زنجیره ارزش جهانی و سناریوهای پیشرو 152 183 735647 10.22034/sspp.2026.2079417.3875 FA محمد گودرزی دانشگاه علم و صنعت ایران امیر ذاکری استادیار دانشکده مدیریت اقتصاد و مهندسی پیشرفت/ دانشگاه علم و صنعت ایران حامد امینی دانشگاه علم و صنعت ایران Journal Article 2025 11 30 The telecom industry, as the backbone of the digital economy, plays a critical role in fostering innovation, productivity, and economic resilience. This study aims to analyze Iran’s position in the global value chain (GVC) of the telecom industry and to explore its future development pathways through a foresight-based approach. Employing a qualitative and exploratory methodology, data were collected through semi-structured interviews with policy, industry, and academic experts. Thematic analysis was applied in six systematic stages. Findings indicate that Iran’s current position in the telecom GVC is largely concentrated in downstream activities—service provision and consumption—while its presence in upstream segments such as design, R&D, and standardization remains limited. Institutional barriers, sanctions, and insufficient investment in innovation have contributed to this gap. Nevertheless, emerging opportunities such as 5G, IoT, cloud services, and a young skilled workforce present potential levers for technological upgrading. Based on critical drivers and uncertainties, three scenarios were developed for Iran’s telecom industry: Technological Leap, Smart Linkage, and Network Disruption. The results emphasize that realizing the “Technological Leap” scenario requires regulatory transformation, targeted R&D investment, and international engagement. Conversely, the “Network Disruption” scenario implies continued stagnation. Policy recommendations are proposed to support Iran’s transition from a consumer role toward value-creating segments in the global telecom chain. صنعت تلکام، به‌عنوان زیرساخت بنیادین اقتصاد دیجیتال، نقش تعیین‌کننده‌ای در توسعه نوآوری، ارتقای بهره‌وری و گسترش اقتصاد داده‌محور دارد. این پژوهش با هدف تحلیل جایگاه ایران در زنجیره ارزش جهانی صنعت تلکام و تبیین مسیرهای آینده آن با رویکرد آینده‌پژوهی انجام شده است. روش پژوهش کیفی و اکتشافی بوده و داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با خبرگان حوزه‌های سیاست‌گذاری و اپراتوری این صنعت گردآوری شده است. تحلیل داده‌ها به روش تحلیل مضمون و در شش گام اصلی انجام گرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد ایران در زنجیره ارزش جهانی تلکام، عمدتاً در حلقه‌های مصرف و خدمات نهایی فعال است و در حوزه‌های طراحی، تحقیق و توسعه و استانداردسازی جهانی سهم محدودی دارد. محدودیت‌های نهادی، تحریم‌ها، ضعف سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه و نبود تعامل ساختاریافته با نهادهای بین‌المللی از جمله عوامل کلیدی این وضعیت هستند. با این حال، فرصت‌هایی مانند توسعه فناوری‌های 5G و اینترنت اشیاء ، ظرفیت نیروی انسانی جوان، بازار داخلی گسترده و امکان ورود به زنجیره‌های منطقه‌ای، زمینه‌های بالقوه‌ای برای ارتقا فراهم کرده‌اند. بر اساس تحلیل پیشران‌ها و عدم‌قطعیت‌های بحرانی، سه سناریوی آینده برای صنعت تلکام ایران ترسیم شد: خیز فناورانه، پیوند هوشمند و گسست شبکه. نتایج نشان می‌دهد تحقق سناریوی «خیز فناورانه» مستلزم سیاست‌گذاری تسهیل‌گر، سرمایه‌گذاری هدفمند در تحقیق و توسعه و حضور فعال در همکاری‌های بین‌المللی است. در مقابل، سناریوی «گسست شبکه» بیانگر تداوم وضعیت موجود و تشدید وابستگی فناورانه است. بر این اساس، مجموعه‌ای از سیاست‌های پیشنهادی برای عبور از حلقه مصرف به حلقه‌های ارزش‌زای زنجیره جهانی ارائه شده است. https://sspp.iranjournals.ir/article_735647_0dfcf2e8483aba391737ee54bbbb4641.pdf