مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی 2538-5038 15 56 2025 11 22 Structural and Policy Analysis of the Research and Technology Financing System in Iran تحلیل ساختاری و سیاستی نظام تأمین مالی پژوهش و فناوری در ایران 130 155 734398 10.22034/sspp.2026.2078449.3870 FA محسن خراسانی دانشجوی دکتری، مدیریت نوآوری و توسعه فناور ی‌های راهبردی، موسسه تحقیقات سیاست علمی کشور، تهران، ایران. 0009-0008-9062-7187 پریسا علیزاده استادیار، گروه تامین مالی و اقتصاد علم، فناوری و نوآوری، موسسه تحقیقات سیاست علمی کشور، تهران، ایران. 0000-0002-8420-3838 بهروز شاهمرادی استادیار، گروه تامین مالی و اقتصاد علم، فناوری و نوآوری، موسسه تحقیقات سیاست علمی کشور، تهران، ایران. Journal Article 2025 08 20 Research and technology financing is a fundamental pillar of a knowledge-based economy. However, the share of research and development (R&D) expenditure in Iran’s gross domestic product was only 0.73% in 2021, indicating a significant gap between Iran and leading innovation-driven countries. The purpose of this study is to analyze the structural and policy dimensions of the research and technology financing system in Iran. In terms of purpose, this research is applied-developmental and qualitative in nature. The research strategy adopts a qualitative policy analysis with an interpretive approach. Data were analyzed using thematic analysis and thematic network analysis. Data sources included content analysis of upstream policy documents and semi-structured interviews with ten experts in research and technology financing. The findings reveal that the research and technology financing system in Iran faces five major categories of challenges: weaknesses in strategic planning and priority setting; inefficiencies in executive structures and research processes; lack of transparency and deviations in research funding allocation; insufficient inter-institutional coordination in budget allocation; and shortages and declining public funding for research. In response to these challenges, twelve policy and structural solutions were identified. The most important include strengthening stakeholder synergy and participation; restructuring boards of trustees with greater involvement of non-governmental actors; enhancing financial and managerial autonomy of universities; designing incentive mechanisms to attract private sector investment; reforming performance- and mission-oriented funding allocation systems; integrating demand-driven research platforms; diversifying financing mechanisms; strengthening university–industry linkages; and establishing a specialized institution for research and technology financing. تأمین مالی پژوهش و فناوری یکی از ارکان اساسی اقتصاد دانش‌بنیان محسوب می‌شود. با این حال، سهم هزینه‌های تحقیق و توسعه از تولید ناخالص داخلی ایران در سال 2021 تنها 73/0 درصد بوده که بیانگر فاصله قابل توجه کشور با کشورهای پیشرو در حوزه نوآوری است. هدف این مقاله، تحلیل ساختاری و سیاستی نظام تأمین مالی پژوهش و فناوری در ایران است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی-توسعه‌ای و از حیث ماهیت، کیفی است. استراتژی پژوهش، تحلیل سیاستی کیفی با رویکرد تفسیری بوده و داده‌ها با استفاده از تحلیل مضمون و شبکه مضامین تحلیل شده‌اند. منابع داده شامل تحلیل محتوای اسناد بالادستی و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۰ نفر از خبرگان تأمین مالی پژوهش و فناوری است. یافته‌ها نشان می‌دهد که نظام تأمین مالی پژوهش و فناوری در ایران با پنج دسته چالش شامل ضعف در برنامه‌ریزی و اولویت‌بندی استراتژیک، ناکارآمدی در ساختار اجرایی و فرآیندهای پژوهشی، ضعف در شفافیت و انحراف در تخصیص منابع پژوهشی، ضعف هماهنگی بین‌نهادی در تخصیص بودجه و کمبود و کاهش منابع مالی پژوهش‌های دولتی مواجه است. در پاسخ به این چالش‌ها، دوازده راهکار در دو سطح ساختاری و سیاستی شناسایی شد که مهم‌ترین آنها تقویت هم‌افزایی و مشارکت ذی‌نفعان، بازآرایی ترکیب هیأت‌های امنا با تأکید بر نقش بازیگران غیردولتی، تقویت استقلال مالی و مدیریتی دانشگاه‌ها، طراحی سازوکارهای تشویقی برای جذب سرمایه‌گذاری بخش خصوصی، بازطراحی نظام تخصیص اعتبارات مبتنی بر عملکرد و مأموریت‌گرایی، یکپارچه‌سازی سامانه‌های تقاضامحور پژوهشی، تنوع‌بخشی به روش‌های تأمین مالی، پیوند دانشگاه با صنعت و ایجاد نهاد تخصصی تأمین مالی پژوهش و فناوری است. https://sspp.iranjournals.ir/article_734398_a5e148e46cf8a2cb04786b6c874f028b.pdf