مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی 2538-5038 مقالات آماده انتشار 2026 05 11 The Political Economy of Non-Oil Export Governance in Iran: Emphasizing the Seventh Development Plan. اقتصاد سیاسی حکمرانی صادرات غیرنفتی در ایران با تأکید بر برنامه هفتم پیشرفت. 735638 10.22034/sspp.2026.2071549.3841 FA علیرضا گرشاسبی دانشیار موسسه مطالعات و پژوهش های بازرگانی سمیه نعمت اللهی موسسه مطالعات و پژوهش های بازرگانی صادق داداشی موسسه مطالعات و پژوهش های بازرگانی Journal Article 2025 09 13 This article adopts a political economy of governance perspective to examine the institutional, executive, and transnational mechanisms shaping Iran’s non-oil exports within the framework of the Seventh Development Plan. The study addresses the gap between the Plan’s ambitious export targets and the existing governance capacity required for their realization. Unlike much of the domestic literature that emphasizes econometric determinants or policy incentives, this research conceptualizes exports as a multi-layered governance configuration embedded in the structure of power and state capacity. An integrated four-layer conceptual model, grounded in Political Settlements and Transnational Governance, is developed to analyze export governance across four analytical levels: (1) the nexus between policy and power, (2) state institutional and executive capacity, (3) transnational networks and diasporas, and (4) multi-level governance arrangements. Methodologically, the study employs a qualitative-analytical design based on qualitative content analysis of key policy documents, institutional-performance assessment of major export-related bodies over the past decade, and semi-structured interviews with experts and practitioners. The findings reveal that misalignment between export objectives and prevailing power configurations, institutional fragmentation, weak inter-agency coordination, and underutilized transnational capacities have generated a persistent gap between formal targets and implementation. The analysis suggests that achieving the Seventh Plan’s export objectives requires the simultaneous reconfiguration of strategic priorities, institutional architecture, and transnational linkages within a coherent governance model. این مقاله با رویکرد اقتصاد سیاسی حکمرانی، سازوکارهای نهادی، اجرایی و فراملی مؤثر بر صادرات غیرنفتی ایران را در چارچوب الزامات برنامه هفتم پیشرفت تحلیل می‌کند. مسئله اصلی، شکاف میان هدف‌گذاری رشد صادرات غیرنفتی و ظرفیت حکمرانی موجود برای تحقق آن است. برخلاف مطالعاتی که بر متغیرهای اقتصادسنجی یا ابزارهای حمایتی تمرکز دارند، این پژوهش صادرات را در قالب آرایش حکمرانی چندلایه و در پیوند با ساختار قدرت و ظرفیت نهادی دولت بررسی می‌کند. چارچوب مفهومی بر مدل تلفیقی چهارلایه‌ای مبتنی بر «استقرار سیاسی» و «حکمرانی فراملی» استوار است و حکمرانی صادرات را در چهار سطح پیوند سیاست و قدرت، ظرفیت اجرایی دولت، شبکه‌های فراملی و حکمرانی چندسطحی صورت‌بندی می‌کند. پژوهش با طراحی کیفی–تحلیلی، از تحلیل اسناد سیاستی، داده‌های عملکردی نهادهای صادراتی طی یک دهه اخیر و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با خبرگان بهره گرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد عدم هم‌راستایی اهداف صادراتی با آرایش قدرت و منطق تخصیص منابع، چندپارگی نهادی و ضعف هماهنگی اجرایی، و نیز نهادسازی ناکافی در بهره‌گیری از ظرفیت‌های فراملی، به گسست میان هدف و اجرا انجامیده است. برآیند تحلیل بیانگر آن است که تحقق اهداف صادراتی برنامه هفتم مستلزم بازآرایی هم‌زمان منطق راهبردی، معماری نهادی و پیوندهای فراملی در قالب الگویی منسجم از حکمرانی صادرات است.