مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی 2538-5038 16 58 2026 05 22 Identifying evolution pathways of the ecosystem literature using a systematic literature review method. شناسایی مسیرهای تکامل ادبیات زیست‌بوم با استفاده از روش نظام‌مند مرور ادبیات 739032 10.22034/sspp.2026.2081003.3898 FA همایون دارابی دانشکده مدیریت، علم و فناوری دانشگاه صنعتی امیرکبیر 0000-0001-6536-1155 مهدی مجیدپور عضو هیأت دانشکده مدیریت، علم و فناوری دانشگاه صنعتی امیرکبیر 0000-0002-5064-4352 سعید روشنی عضو هیأت علمی دانشکده مدیریت، علم و فناوری دانشگاه صنعتی امیرکبیر 0009-0001-0903-5504 Journal Article 2026 01 27 Ecosystem theory, with a rich history spanning more than three decades, offers a cohesive and integrated perspective for examining challenges related to firms, markets, and their intricate interdependencies. Despite the significant development and proliferation of numerous articles in this field, comprehensive understanding remains limited regarding the established theories, the fully matured evolutionary pathways, and the emerging trajectories—particularly in terms of clearly delineating boundaries between matured theories or illuminating the interconnections among them. This research systematically investigates publications in the ecosystem domain over a 31-year period, employing bibliometric analysis and a systematic literature review method, enhanced by the Main Path Analysis. Initially, data from 5,119 relevant articles were extracted from a major academic database. Following rigorous refinement and visualization using specialized software, the evolutionary pathways of ecosystem literature were identified. The primary extracted pathways include innovation ecosystems, platforms, service ecosystems, intra-ecosystem mechanisms, digitalization, and ecosystem theories. The platform evolutionary path, as the most prevalent and widespread topic, has prominently shaped the dominant stream within ecosystem theory. نظریه زیست‌بوم با سابقه‌ای بیش از سه دهه، به بررسی یکپارچه مسائل مرتبط با بنگاه و بازار می‌پردازد. با وجود انتشار پژوهش‌های فراوان در این حوزه، هنوز شناخت روشنی از نظریه‌های موجود، مسیرهای تکامل‌یافته و نیز مسیرهای در حال شکل‌گیری آن به دست نیامده است. به همین دلیل، مرز میان جریان‌های نظری مختلف و همچنین ارتباط آن‌ها با یکدیگر همچنان به‌طور دقیق روشن نیست. در این پژوهش، مقالات منتشرشده در حوزه زیست‌بوم طی 31 سال گذشته با بهره‌گیری از مطالعه کتاب‌سنجی و روش مرور نظام‌مند ادبیات، و با استفاده از تحلیل مسیر اصلی بررسی شده است. برای این منظور، اطلاعات مربوط به 5119 مقاله از پایگاه داده استخراج شد و پس از پالایش، تحلیل و مصورسازی داده‌ها با کمک نرم‌افزارهای مربوط، مسیرهای تکامل ادبیات زیست‌بوم شناسایی شد. یافته‌های پژوهش نشان داد که زیست‌بوم نوآوری، سکوها، زیست‌بوم خدمات، سازوکارهای درون زیست‌بوم، دیجیتالی‌شدن و نظریه‌های زیست‌بوم، مهم‌ترین مسیرهای شکل‌گرفته در این حوزه هستند. در این میان، مسیر تکاملی سکوها به عنوان فراگیرترین موضوع، جریان غالب در نظریه زیست‌بوم را شکل داده است.