مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی

مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی

تحولات ژئوپلیتیک خاورمیانه و الزامات منطقه گرایی نوین در سیاست خارجی دولت سیزدهم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار روابط بین الملل دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران
چکیده
منطقه ای شدن ساختار حکمرانی جهانی یکی از پدیده های نوین سیاست و روابط بین الملل است که طی دو دهه اخیر در سطوح و مدل های مختلف نمود پیدا کرده است. در این میان، خاورمیانه یکی از مناطقی است که همواره به دلیل محل برخورد منافع قدرت های بزرگ فرامنطقه ای در یک انحصار ژئوپلتیک قرار گرفته که در این ساختار، شکل گیری هر گونه ساختارهای مبتنی بر همگرایی و ترتیبات امنیتی- سیاسی مستقل منطقه ای ناممکن گردیده است. جمهوری اسلامی ایران به عنوان یک قدرت منطقه ای همواره به دنبال شکل دادن به ترتیبات امنیتی – سیاسی منطقه ای بدون دخالت قدرت های فرامنطقه ای بوده است. در مقطع کنونی( بعد از 2020) خاورمیانه دچار تحولات اساسی شده و منطقه از انحصار ژئوپلتیک دو ابرقدرت آمریکا و روسیه خارج شده است و شرایط برای کنشگران منطقه ای فراهم گردیده که نوعی پویایی و همسویی مستقلانه را در سطح منطقه ایجاد نماید. مقاله حاضر ضمن تاکید بر نقش آفرینی موثر جمهوری اسلامی ایران، این فرضیه را مطرح می نماید که دولت سیزدهم می تواند با بهره گیری از ظرفیت ایجاد شده در سایه شکسته شدن انحصار قدرت های بزرگ با اتخاذ یک سیاست خارجی مبتنی بر نومنطقه گرایی بسترساز نوعی نظام اعتمادپایه و امنیتی زدایی با کشورهای منطقه باشد.  
کلیدواژه‌ها

موضوعات


منابع 
منابع فارسی
حسینی، سیدمحمد. 1401. « موانع تحقق سیاست همسایگی و نگاه آسیایی در دولت سیزدهم». فصلنامه سیاست خارجی، سال سی و ششم، شماره دو، ص10
منصوری مقدم، جهانشیرو علی اسمعیلی.1390. « تحلیلی بر سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در دوره ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد از منظر مدل پیوستگی جیمز روزنا». فصلنامه سیاست، دوره 41، شماره 1، صص، 286-284
دهقانی، سیدجلال. 1383. « طرح خاورمیانه بزرگ و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه مطالعات راهبردی، سال هفتم، شماره سوم، ص476
محمودی کیا، محمد. 1398. « سیاست خارجی خاورمیانه‌ای چین در پرتوی نظم نوین جهانی». فصلنامه سیاست خارجی، سال سی و سوم، شماره 3، صص12-9
عبداله، عبدالمطلب. 1395. « انقلاب اسلامی و منطقه‌گرایی نوین در خاورمیانه» فصلنامه جغرافیا، سال چهاردهم، شماره 51، ص511
مارتین، لی. نور.جی. 1383. چهره جدید امنیت در خاورمیانه، ترجمه قدیر نصری، تهران؛ پژوهشکده مطالعات راهبردی. 
حاجی یوسفی، امیرمحمد. 1386. « سیاست خارج خاورمیانه‌ای آمریکا: منطق جهانی‌شدن یا ژئوپلیتیک؟» فصلنامه ژئوپلیتیک، سال سوم، شماره دوم، صص71-70
سلیمانی، رضا. 1401. « تحلیل سیاست خارجی دولت سیزدهم». فصلنامه علمی مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی، دوره 12، شماره ویژه، صص24-19
رضاپور، مهرداد و احمد شوهانی. 1400. « تغییر راهبردهای روسیه در خاورمیانه پساداعش» پژوهشنامه ایرانی سیاست بین‌الملل، سال دهم، شماره 1، صص114-111
علیپور، علیرضا. 1397. «جنگ نیابتی ایران و عربستان سعودی در منطقه غرب آسیا: مطالعه موردی بحران سوریه». فصلنامه مطالعات سیاسی جهان اسلام. سال هفتم. شماره 2. پیاپی 26.
علی اکبرپور، رضا و دیگران. 1398. «تحول مفهوم قدرت و تأثیر آن بر سیاست منطقه‌ای دولت جمهوری اسلامی ایران». مجله سیاست و روابط بین‌الملل. ش6.
دهقانی فیروزآبادی، جلال. 1388. « تحول در نظریه‌های منطقه‌گرایی». مطالعات اوراسیای مرکزی، سال دوم، شماره 5، صص110-109
روحی دهبنه، مجید. 1396. « خاورمیانه پس از تحولات 2011 میلادی؛ بحران دولت ملی و نظم منطقه‌ای». فصلنامه دولت پژوهی، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، سال سوم، شماره 12، صص75-72
نیاکوئی، سیدامیر و سعیدپیرمحمدی. 1398. «سیاستگذاری امنیتی ایران در قبال منازعات خاورمیانه پس از بهار عربی (2018-2011)». فصلنامه سیاستگذاری عمومی. ش1. 
وزیریان، امیرحسین. 1399. «نیروی مستشاری انقلاب اسلامی و تحول در سیاست منطقه‌ای ایران 2020-2003». فصلنامه آفاق امنیت. ش49.
مازندرانی، علی اکبر و دیگران. 1401. «جایگاه نفوذ منطقه‌ای ایران در ژئوپلیتیک جدید خاورمیانه با تاکید بر دوره زمانی 2011 تا 2020». فصلنامه جغرافیا و برنامهریزی منطقه‌ای. ش4.
پیری، رحیم، قاسم ترابی و  علیرضا رضایی. 1401، بررسی تأثیر وضعیت سیاسی رژیم اسرائیل بر امنیت آن، فصلنامه مطالعات بین‌المللی، سال 19، شماره 3(75)، صص 60-39
گروه مطالعات بین‌الملل. 1402.عملیات طوفان االقصی و پیامدهای راهبردی آن در منطقه و جهان، نشریه دیده بان امنیت ملی، شماره 139، صص 90-78
عابدینی، الهام(24/7/1402)، طوفان الاقصی وآینده عادس سازی روابط با رژیم صهیونیستی، قابل دسترسی در 
https://www.irna.ir/news/85257567
مقامی، امیر( بهمن 1402)، نگاهی به دعوی آفریقای جنوبی علیه اسرائیل دردیوان بین‌المللی دادگستری، قابل دسترسی در:
https://www.ekhtebar.ir
طوفان دستاوردهای الاقصی،(4/8/1402)، قابل دسترسی در:   
 www.pishkhan.com /307100
معضل مشروعیت برای اسرائیل( 23/7/1402)،قابل دسترسی در:
http://www.irdiplomacy.ir/fa/news/2022422
Refrences
Buzan, Barry, Ole Waever and Jaap de Wilde, Environmental Econmic and Socital Security, Working Papers, Copenhagen, Center for Peace and Conflict Research, 1995, pp. 1-6.
Sari, ismail.2023. “ the impact of the iran_saudi arabia deal on the middle east: a new wave of regional normalization “ orsam:center for middle eastern studies. 
Cooke, S A., Stokes, J, and J. Brock, A. 2014. “ The Center for Regional Leadership in The Middle East”, Center for New American Security, June, www.cnas.org.
Champion, M. and Leung, A. 2018. “ Does China Have What It Takes to Be a  Superpower?”. Available at: https://www.blooberg.com/graphics/2018- china- superpower/
Hurrell, Andrew.1995, “ Regionalism in Theoretical Perspective”, in Louis Fawcett and Andre Hurrell, eds, Regionalis, in World Politics: Regional Organization and International Order, Oxford and New York: Oxford University Press.
Blackwill, Robert and Michael Sturmer. 1997. Eds. Allies Divided: Transatlantic Policies for the Greater Middle East, Cambridge: MIT Press.
Hettne, bjorn..1994. “ The New Regionalism: Implications for Development and peace”, Helsinki: UNU/WIDER
دوره 14، شماره 50
ویژه‌نامه نگاهی به سیاست خارجی دولت سیزدهم
بهار 1403
صفحه 82-102