مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی

مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی

توسعه حکمرانی و منطق کنش جمعی با توسل به مفهوم «منطقه الفراغ»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران
چکیده
این مقاله در پی امکان پذیری توسعه حکمرانی با توسل به مفهوم «منطقه الفراغ» است تا دامنه پیوستگی دین و سیاست را در سیاستگذاری عمومی تحلیل کند. «منطقه الفراغ» حوزه ایست که سیاست های عمومی در آن جریان می یابد و منطق خاصی را برای ارتباطات و تعاملات اجتماعی تولید می کند. پذیرش «منطقه الفراغ» یعنی پذیرش جریان یابی این منطق بر سیاست های عمومی. این منطق، کنش جمعی و همکاریهای اجتماعی را فارغ از ارزش های شرعی امکان پذیر می کند هر چند که بصورتی کلی امکان تسری این ارزش ها را به حوزه خود دارد. با بهره گیری از ادبیاتی که در باره کنش جمعی تولید شده است این مقاله استدلال کند که غفلت از منطق برساخت شده در ارتباطات انسانی سبب شده است تا سیاست های عمومی در ایران به سوی گرایشی میل کنند که بصورتی منقح نشده از نظریه «پیوستگی دین و سیاست» برای توجیه این روابط و این سیاست ها استفاده و/یا سوء استفاده کنند. در عمل این پدیده سبب شده است که «منطقه الفراغ» به منطقه ای برای تسری غیرحرفه ای «پیوستگی دین و سیاست» به حوزه عمومی تبدیل شود. «پیوستگی دین و سیاست»، پوششی سطحی برای توجیه سیاست ها را فراهم کرده است اما اساسا کارکرد دیگری برای مشروعیت حکومت و نه مشروعیت سیاست های سطح خُرد دارد. تفکیک عملیاتی حوزه نظریه «پیوستگی دین و سیاست» از منطقه الفراغ، دخالت دولت را در سیاستگذاری عمومی متعین و دامنه حکمرانی مشارکتی، آزادی و مسئولیت پذیری عمومی را در سیاست های عمومی گسترش می دهد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


منابع فارسی
اشتریان, کیومرث.1402. «حکمرانی و ساختار؛ تأملی نظری بر ساختار حقوق اساسی در ایران». دولت پژوهی: , 9(36), 25-60..
اسماعیلی، محسن؛ اصغری شورستانی، محمدرضا؛ رشیدی، رضا. ۱۳۹۳. «تأملی در نظریه منطقة الفراغ از منظر شهید صدر و نقدها و نقص‌های آن». فصلنامه دانش حقوق عمومی، شماره ‏۸.
حائری، سید علی‌اکبر‏. ۱۴۱۷. منطقة الفراغ فی التشریع الاسلامی. رسالة التقریب، شماره ۱۱.
حسینی، سید جعفر. روح الله ابوجعفری ، داود کریمی پور، 1400. گفتارهایی پیرامون اقتصاد سیاسی قواعد اساسی، دانشگاه امام صادق (ع) و پژوهشکده مطالعات فناوری، چاپ اول.
حقیقت، صادق.1383. «گونه شناسی ارتباط دین و سیاست در اندیشه سیاسی شیعه». نامه مفید، شماره 34، 
حکمت‌نیا، محمود. 1381. «نظریه منطقة الفراغ». فصلنامه اقتصاد اسلامی، شماره ۸.
رضاقلی، علی.1377. جامعه ‌شناسی نخبه‌کشی. نشرنی. 
عظیمی آرانی، حسین. 1400. به کوشش خسرو نورمحمدی و احمد صمیمی. برنامه‌ریزی توسعه در ایران (بازخوانی نظرات دکتر حسین عظیمی آرانی. انتشارات سازمان برنامه و بودجه کشور.
عمادی، محمدمهدی. (برخط، بی تا). پژوهشگاه فقه معاصر 
https://feqhemoaser.com/view 
فریدمن، جان.1401. برنامه‌ریزی در حوزه عمومی، ترجمه : عارف اقوامی مقدم، کتاب پرهام.
متوسلی، محمود، بیگی هرچگانی، اسماعیل، و فرمهینی فراهانی، بهراد. 1398. کاربرد نهادگرایی الینور استروم در برنامه‌ریزی توسعه. پژوهش های برنامه و توسعه، 1(3)، 11-35. 
نائینی، محمدحسین.1382. تنبیه الامه و تنزیه الملة، تحقیق و تحصیح سید جواد ورعی، قم، بوستان کتاب.
References
Ansell Chris, Alison Gash, (2008). Collaborative Governance in Theory and Practice, Journal of Public Administration Research and Theory, Volume 18, Issue 4, October 2008, Pages 543–571, https://doi.org/10.1093/jopart/mum032
HUMAN DEVELOPMENT REPORT (2023/2024). Examining how to enhance collective action, United Nations Development Programme, https://hdr.undp.org › files › hdr2023-24chapter4en
 Li Y (2024) The collective action dilemma and its solution in the governance of urban community public space—an empirical analysis from Tianjin. Front. Built Environ. 9:1284139. doi: 10.3389/fbuil.2023.1284139
Lowndes, Vivien. David Marsh. Gerry Stoker. Theory and Methods in Political Science
Fourth edition. Palgrave
Tong, Xin. (2022), An Exploration of Elinor Ostrom’s Theory of Self-Governance -Based on Governing the Commons: the Evolution of Institutions for Collective Action. SHS Web of Conferences 148, 01003. https://doi.org/10.1051/shsconf/202214801003