مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی

مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی

فراترکیب توصیه‌های سیاستی سیاستگذاری آب در ایران (مقالات پژوهشی ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۲ )

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه علوم سیاسی دانشکده حقوق و الهیات دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران.
2 دانشجوی دکتری جامعه شناسی سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
چکیده
هدف پژوهش حاضر شناسایی و دسته‌بندی توصیه‌های سیاستی حاصل از مقالات پژوهشی حوزه سیاستگذاری آب در ایران است. برای دستیابی به این هدف، از روش فراترکیب  مبتنی بر مدل سندلوسکی و باروسو استفاده شده است. بر این اساس مقالات علمی منتشر شده در سال‌های 1390 تا 1402 داخل کشور بررسی شدند. به روش هدفمند، 58 مقاله وارد پژوهش شدکه از این تعداد به داده‌های 47 استناد شده است. یافته‌های پژوهش شامل 84 ‌توصیه‌های سیاستی است که بر اساس چارچوب نظری مثلث سیاستگذاری والت و گیلسون در چهار دسته 1) ‌توصیه‌های مرتبط با محتوای سیاست که شامل سه بخش تامین، انتقال و توزیع، و مصرف آب در حوزه‌های مختلف است. 2) ‌توصیه‌های مرتبط با زمینه سیاستگذاری آب، 3) ‌توصیه‌های مرتبط با فرایند سیاستگذاری آب و 4) ‌توصیه‌های مرتبط با بازیگران حوزه آب، سازماندهی شده‌اند. فراترکیب این توصیه‌ها می‌تواند تصویری جامع و یکپارچه از توصیه‌های سیاستی متخصصان به سیاستگذاران ارائه دهد. این تصویر جامع می‌تواند در تدوین برنامه‌های توسعه یا برنامه‌های سالانه این حوزه موثر باشد.
کلیدواژه‌ها

منابع فارسی
ابونوری، عباسعلی، مهرعلی، اکرم. (1391). تحلیل اثرات یارانه بر تقاضای آب خانگی شهر تهران. پژوهشنامه اقتصادی، 12(45)، 1-20. *
احمدی پور، زهرا و احمدی، ابراهیم. (1399). تحلیل واکاوانه از عوامل مؤثرِ ناکامی «حکمرانی آب» در ایران. سیاست‌های راهبردی و کلان، 8(ویژه‌نامه سال 1399)، 110-140. *
اسماعیلی فرد، مریم، و کاوه فیروز، حسن. (1395). آسیب شناسی سیاست گذاری آب در ایران. راهبرد اجتماعی فرهنگی، 5(21 )، 169-197. *
اسلامی، روح الله، رحیمی، احمد. (1398). سیاست‌گذاری و بحران آب در ایران. سیاست‌های راهبردی و کلان، 7(27)،410-435. *
اسکوهی، مائده و اسماعیلی، کاظم. (1400). تحلیلی بر نظریه‌های حکمرانی و مدیریت منابع آب در ایران. آب و توسعه پایدار، 8(1)، 10-1. *
افسری، عبدالحمید، حاجی ناصری، سعید، فاضلی، محمد و فیرحی، داود. (1396). مدل داده‌بنیاد بررسی جامعه‌شناختی حکمرانی آب در بحرانِ دریاچه‌ی ارومیه. مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی، 7(25)، 72-53. *
اکبری، محمدرضا، رضوانفر، احمد، حسینی، سید محمود، علم‌بیگی، امیر و لیاقت، عبدالمجید. (1398). بررسی کنشگری شورای عالی آب در حکمرانی منابع آب ایران: تحلیلی مبتنی بر مصوبات (1397-1389). سیاستگذاری عمومی، 5(4)، 31-9. *
امیری، آرش، مدیر شانه چی، محسن وگلشنی، علیرضا. (1399). تاثیر فرآیند سیاست‌گذاری عمومی بر بحران آب در جمهوری اسلامی ایران. پژوهشنامه علوم سیاسی، 15(4) 72-45. *
امینی، سید جواد و فتح اله پور کامی، فرج اله. (1399). کنکاش و تحلیلی سیاستی بر حکمرانی آب در ایران. پژوهش‌های برنامه و توسعه، 1(2)، 169-198. *
اوری، احمدرضا، ملک‌محمدی، بهرام، آل محمد، سیده، یزدان‌پناه، مهسا. (1395). تحلیلی بر تاب‌آوری منابع آب در فرایند حکمرانی سرزمین فلات ایران، فصلنامه علمی راهبرد، 25(4)، 145-176. *
باقری، رضا، شیاری، علی، احدی، پرویز و اسماعیل‌زاد، علیرضا. (1400). حکمرانی و اقتصاد سیاسی بحران آب در جمهوری اسلامی ایران. سیاست جهانی، 10(2)،212-185. *
بدیسار، سیدناصرالدین، احمدی، سیدمحمدصادق، و مدبرنژاد، عاطفه سادات. (1399). ارزیابی شاخص‌های حکمرانی خوب در بخش آب. علوم و تکنولوژی محیط‌زیست، 22(2)، 275-286. *
بهبودی، داود و قربانی، فهمیده. (1402). تجزیه و تحلیل نقاط اهرمی الگوی پویایی سیستم کیفی حکمرانی منابع آب (مطالعه موردی: حوضه قرنقو). تحقیقات منابع آب ایران، 19(1)، 45-22.
بنی اسدی، مصطفی، زارع مهرجردی، محمدرضا، مهرابی بشرآبادی، حسین، میرزایی، حمیدرضا، رضایی استخرویه، عباس. (1397). کاهش رفاه اجتماعی ناشی از افت سطح آب‌های زیرزمینی (مطالعه موردی گندم‌کاران دشت ارزوئیه). اقتصاد کشاورزی و توسعه، 26(2)، 165-194. *
پارسونز، وین (1385) مبانی سیاستگذاری عمومی و تحلیل سیاست‌ها. ترجمه حمیدرضا ملک محمدی، چاپ اول، تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی، جلد اول.
پالوج، مجتبی، بنی اسدی، مصطفی. (1397). تدوین الگوی ترتیبات نهادی مناسب برای مدیریت یکپارچة منابع آب. اقتصاد کشاورزی و توسعه، 26(3)، 239-272. *
پرهیزکاری، ابوذر، محمودی، ابوالفضل، شوکت فدایی، محسن. (1396). ارزیابی اثرات تغییر اقلیم بر منابع آب در دسترس و تولیدات کشاورزی در حوضه آبخیز شاهرود. فصلنامه تحقیقات اقتصاد کشاورزی، 9(33)، 23-50. *
پورخسروانی، انیس، توحیدفام، محمد، امینی، علی اکبر، جلالی، رضا. (1399). عوامل مؤثر بر ناکارآمدی سیاست منابع آب ایران. مطالعات سیاسی، 50(13)، 109-87. *
حب وطن، محمد، حیدری، نادر، جعفری، بهیه، ارشدی، محمد، لطفی،  سارا و ضرغامی، مهدی. (1399). تحلیل راهبردی برای بهبود کارکرد و اقتدارشورایعالی آب با استفاده از روش سوات، تحقیقات منابع آب ایران، 16(4)، 15-30.
حضوری، منیر، توسلی رکن آبادی، مجید، ابطحی، سیدمصطفی. (1400). جایگاه مدیریت پایدار در سیاستگذاری تامین آب سیستان و بلوچستان. رهیافت انقلاب اسلامی، 15(54 )، 61-82. *
خواجوی، پیمان. (1395). بررسی مسائل و مشکلات سیاست گذاری آب، خاک و امنیت غذایی در ایران. مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی، 6 (20)، 180-165. *
دانا، تورج، قانع کیاکلایه، حسن، کشکولی، کریم، قانع کیاکلایه، معصومه. (1394). اولویت‌بندی راهکارهای مقابله با بحران آب بر اساس رویکرد جامعه‌شناسی در راستای توسعه پایدار با استفاده از فرایند تجزیه و تحلیل سلسله‌مراتبی، راهبرد اجتماعی فرهنگی، 4(2)، 7-37. *
دهشیری، محمدرضا و حکمت‌آرا، حامد. (1397). دیپلماسی آب ایران در قبال همسایگان. سیاست‌های راهبردی و کلان، 6(24)، 596-617. *
دهقانی، سارا، بنی حبیب، محمد ابراهیم،گلابی، محمدرضا. (1398). حکمرانی آب در ایران: چالش‌ها و راهکار‌ها. مهندسی آب، 4(7)، 238-256. *
ذاکری مهابادی، اسماعیل، یزدانی زازرانی، محمدرضا و محمدی کنگرانی، حنانه. (1401). بررسی علل بحران در سیاست‌های آب حوضه زاینده‌رود؛ مورد مطالعه شهرستان‌های غربی استان اصفهان. سیاستگذاری عمومی، 8(1)، 59-43.
رجا، امید و پارسی نژاد، مسعود. (1399). نگرش همه ‏جانبه بر انتقال آب بین حوضه ‏ای.  مجله پژوهش‌های راهبردی در علوم کشاورزی و منابع طبیعی، 5(2)، 152-165. *
رحیمی، مجید، قربانی، مهدی، ملکیان، آرش، و علم بیگی، امیر. (1400). تعیین شیوه و رژیم حکمرانی آب در مواجهه با تغییرات محیطی از دیدگاه نهاد و ذینفعان محلی (مطالعه موردی: حوزه آبخیز دریاچه طشک-بختگان). مرتع و آبخیزداری (منابع طبیعی ایران)، 74(1)، 83-102. 
زارعی، مهران و نصرالهی، زهرا. (1397). تحلیل مصرف آب در اقتصاد ایران با یک رویکرد مبتنی بر مصرف (دیدگاه ردپای آب). مجلس و راهبرد، 25(96 )، 35-69. *
زراعتی نیشابوری، سپیده، خزیمه نژاد، حسین و بیرانوند، زینب. (1403). درک دقیق‌تر از سامانه‌های حکمرانی به‌منظور مدیریت پایدار آب با نگاهی ویژه به شرایط ایران. مدیریت آب و آبیاری. *
زلیخایی سیار، لیلا، نادری مهدیی، کریم، موحدی، رضا. (1397). راهکارهای مدیریت پایدار آب کشاورزی (مورد مطالعه استان همدان)، پژوهش‌های روستائی، 10(1)، 64-77.
زیبایی، منصور و ملک ورنوسفادرانی، مرضیه. (1396). اثرات بالقوه ایجاد بازار آب بر ارتقاء بهره‌وری و کاهش منازعات مربوط به آب در استان فارس.  مجله آب و فاضلاب، 28(1)، 126-138. *
سفاهن، افشین، نادری مهدیی، کریم، و سفاهن، پریسا. (1395). بررسی وضعیت مدیریت منابع آب در ایران با تاکید بر توسعه پایدار. کنگره ملی آبیاری و زهکشی ایران. *
شجاعی باغینی، نیما. (1396). دولت زیست‌بوم‌گرا: شرایط نظری و عملی مواجهه با بحران آب در ایران (نقدی بر پارادایم سوداگری‌ـ‌استعماری). فصلنامه علوم اجتماعی، 24(77)، 194-137. *
شیرزادی، سمیه، صبوحی، محمود، داوری، کامران، کیخا، احمدعلی. (1397). اثر سیاست‌قیمت‌گذاری آب آبیاری بر سطح تراز آب زیرزمینی حوضه آبریز نیشابور، فصلنامه تحقیقات اقتصاد کشاورزی، 10(39)، 187-220. *
شهیدی، علی، خاشعی سیوکی، عباس، جعفرزاده، احمد. (1398). راهکارهای حفاظت از منابع آب زیرزمینی در مناطق خشک و سازگاری با کم‌آبی؛ مطالعه موردی دشت بیرجند. فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، 34(4)، 493-504. *
طالبی صومعه سرایی، مهشید، زارعیان، محمدجواد، فرخ نیا، اشکان و روزبهانی، رضا. (1400). سیر تحولات برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری آب در دوران قبل و بعد از انقلاب اسلامی ایران. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 14(1)، 178-151. *
عرب پور، امیرحسین. (1400). ارائه الگوی حکمرانی آب مبتنی بر بازاریابی اجتماعی در راستای تغییر رفتار مصرفی آب. مجلس و راهبرد، 28(106)، 99-128. *
عسگری، سهراب، کوه‌‌نورد، ماهره و هداوند، معصومه. (1397). ناامنی استراتژیک آب و نقش حکمرانی ناکارآمد در پیدایش آن. مجله علمی مدیریت سرمایه اجتماعی، 5(3)، 477-457. *
فتاحی، سجاد. (1397). گزارش ملی آب و سیاست گذاری مبتنی بر پیچیدگی. مطالعات راهبردی سیاست گذاری عمومی، 8(27 )، 321-328. *
فرزانه، محمدرضا، باقری، علی و  رمضانی قوام‌آبادی، محمدحسین. (1396). بنیان‌های نهادی بحران در مدیریت منابع آب زیرزمینی ایران. پژوهشنامه اقتصادی، 17(64)، 94-57.
قاسمی، ابوالفضل، علویان، مرتضی و حسینی، مریم. (1401). واکاوی تعاملات دولت و جامعه در حکمرانی آب ایران: دلالت‌های راهبردی. پژوهش‌های راهبردی سیاست، 11(42)، 220-181. *
قدوسی، حامد و داوری، حامد. (1395). تحلیل انتقادی آب مجازی از منظر سیاست‌گذاری. آب و توسعه پایدار، 3(1)، 58-47. *
قربانیان کردآبادی، محمد، لیاقت، عبدالمجید و مالمیر، مرضیه. (1399). بررسی علل شکست سیاست‌های مدیریت مشارکتی آب در ایران. سیاستگذاری عمومی، 6(3)، 190-169. *
قربانیان کردآبادی، محمد، فصیحی هرندی، مهدی و لیاقت، عبدالمجید. (1398). بانکداری اجتماعی آب، بازتعریف رژیم های حکمرانی آب. تحقیقات منابع آب ایران، 15(4)، 437-425.
قوچانیان، مرجان و فشائی، محمد. (1401). شاخص‏های مدیریت منابع آب با تمرکز بر حکمرانی. آب و توسعه پایدار، 9(1)، 10-1. *
کریمی، محمد و حداد، محمد رضا. (1394). مدیریت بهره وری پایدار از منابع آب زیرزمینی دشت مه‌ولات. فصلنامه علمی مهندسی منابع آب، 8(27)، 13-22. *
کریمی نژاد، مژده، گلشنی، علیرضا، بوستانی، فردین. (1397). آسیب‌شناسی سیاست‌گذاری بحران آب در ایران با رویکرد آینده‌نگاری. فصلنامه علمی راهبرد، 27(4)، 124-95. *
کمالی، یحیی. (1396). روش شناسی فراترکیب و کاربرد آن در سیاستگذاری عمومی. مجله سیاست، 47(3)، 721-736.
مختاری، مریم و اخوان صراف، احمدرضا. (1402). استراتژی‎های مدیریت هدررفت آب شرب در شبکه توزیع آب شهر اصفهان. مجله آب و فاضلاب، 34(1)، 96-109. *
مرادی طادی، محمدرضا. (1396). آب و سیاست: نگاهی به فرایند سیاسی شدن آب. فصلنامه مطالعات میان رشته ای در علوم انسانی، 9(4)،90-71. 
میرنظامی، سید جلال الدین و باقری، علی. (1396). ارزیابی سیستم حکمرانی آب در فرایند حفاظت از منابع آب زیرزمینی ایران. تحقیقات منابع آب ایران، 13(2)، 55-32.
محمدی کنگرانی، حنانه، و رفسنجانی نژاد، سیما. (1394). بررسی ساختار قدرت در شبکه سیاستگذاری و مدیریت آب در برنامه چهارم توسعه جمهوری اسلامی ایران. سیاستگذاری عمومی، 1(3)، 121-138. *
محمدجانی، اسماعیل، و یزدانیان، نازنین. (1393). تحلیل وضعیت بحران آب در کشور و الزاماًت مدیریت آن. روند پژوهش‌های اقتصادی، 21(65-66)، 117-144. *
مرید، سعید. (1397). مروری بر اقدامات کشور در مدیریت خشکسالی و ظرفیت آنها برای مواجهه با بحران های آبی. تحقیقات منابع آب ایران، 14(1)، 239-252. *
میرعمادی، طاهره. (1396). آینده‌پژوهی انتقادی حکمرانی آب در ایران. سیاستگذاری عمومی، 3(4)، 124-105. *
نبی افجدی، سمیرا و شریف زاده، مریم. (1402). ارزیابی عملکرد حکمرانی آب در زیرحوضه‌های زاینده‌رود: تحلیل مقایسه‌ای زیرحوضه‌های اصفهان و چهارمحال و بختیاری. تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، 54(1)، 148-131.
نمازی شیشوان، آرش، ساعی، احمد، ملک محمدی، حمیدرضا، زیباکلام مفرد، صادق. (1397). آب، امنیت؛ مطالعه موردی دریاچه ارومیه، فصلنامه مطالعات سیاسی، 11(41)، 69-98. *
نصیری، پروانه و رجایی، یداله. (1390). نرخ گذاری آب در مدیریت منابع آب. مطالعات کمی در مدیریت، 2(1)، 118-140. *
نصرآبادی، تورج، عرب، الهام و پوراصغر سنگاچین، فرزام. (1394). بررسی تناسب مناطق زیر کشت گندم در ایران با نیاز آبی و عملکرد گندم با رویکرد آب مجازی. محیط شناسی، 41(3)، 543-529.
وحید، مجید و رنجبر، محسن. (1397). آسیب‌شناسی بُعد سیاسی حکمرانی آب در ایران(1392-1368). سیاستگذاری عمومی، 4(4)،223-203. *
هاشمی، سید مختار. (1401). حکمرانی محلی آب در ایران: پیامدها و توصیه‌های سیاستی. آب و توسعه پایدار، 9)1،( 135-144. *
یوسفیان، الهه، فقیهی، ابوالحسن، دانشفرد، کرم الله. (1400). طراحی الگوی خط‌مشی منسجم حکمرانی آب در ایران. فصلنامه انجمن علوم مدیریت ایران، 16)64 (1-32. *
References
Head Brian W, (2010). “Water policy—Evidence, learning and the governance of uncertainty”, Policy, and Society, 29 (2), 171–180.
Hukka J.J. , Castro Jose Esteban, Pietila Pekka E,  (2010). “Water, Policy and Governance”, Environment and History, 16(2):235-251.
Kaveh Madani, (2014). “Water management in Iran: what is causing the looming crisis? “, Journal of Environmental Studies and Sciences, Springer; Association of Environmental Studies and Sciences, 4(4), 315-328.Campbell, R., pound, p., pope, C., Britten, N., pill, R., morgan, m. et al (2003) “evaluating meta ethnography: a synthesis of qualitative research on lay experienced of diabetes and diabetes care”. Social science and medicine, 56(4), 671-684.
Sandelowski, Margarete, Barroso, Julie, (2003). “Classifying the findings in qualitative studies”, Qualitative Health Research, 13(7), 905-923.