مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی

مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی

گسست حکمرانی آب در ایران: گفتمان، مشارکت، قانون، طرح و برنامه، اجرا و دیپلماسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران
چکیده
این مقاله در پی آن است تا خلاء «قدرت» در نظام حکمرانی آب در ایران را در شش بُعد نشان دهد. این ابعاد عبارتند از گفتمان، مشارکت، قانون، طرح و برنامه، اجرا و دیپلماسی. بر همین اساس و با رویکردی آسیب شناسانه هر یک از این ابعاد با عنوان «گسست» معرفی شده‌اند تا فرضیه اصلی این مطالعه را نشان دهد که نظام حکمرانی آب در ایران از «گسست قدرت» رنج می‌برد. این مقاله با روش تحلیلی و در چارچوب ادبیات نظری نهادی (رسمی-قانونی)، تحلیل گفتمان و با بهره‌گیری از اسناد قانونی به بررسی فرضیه‌های فرعی از طریق شش متغیر مستقل می‌پردازد که از آن به گسست یاد می‌کند: گسست گفتمان، گسست مشارکت، گسست قانون، گسست طرح و برنامه، گسست اجرا و گسست دیپلماسی. اجمال این شش فرضیه بدین‌ قرار است: نخست، نظام سیاسی در صورتی می‌تواند بر چالش حکمرانی فائق آید که بتواند منظومه معنایی را به گفتمان مسلط حکمرانی عمومی تبدیل کند تا  سیاست آب به گستره ای معنایی در افکار عمومی استحکام یابد. دوم، در چنین صورتی است که مشارکت عمومی بعنوان رکن دیگر حکمرانی تضمین می‌شود و نظام سیاسی بر گسست مشارکت در سیاست آب فائق می آید. گسست سوم چالش قانون است که سابقه ای یکصد ساله در ایران دارد و کماکان نتوانسته است سرانجامی شفاف برای حکمرانی آب به ارمغان آورد. قدرت باید بتواند خود را در قالبی حقوقی نشان دهد یعنی قدرت، خود را در قانون‌گذاری، گفتمان یکپارچه قانونی، تدوین مقررات، تخصیص اعتبار، اعطای اختیار و مسئولیت پذیری اعمال کند. چهارمین گسست آن است که قدرت سیاسی نتواند قانون، گفتمان و اراده خود را در دانش طرح و برنامه به منصه ظهور و بروز درآورد. پنجمین گسست آن است که در تحقق منویات خود در قالب پروژه‌های اجرایی ناکارآمد باشد. در نهایت ششمین گسست عبارتست از گسست دیپلماسی آب که طی آن قدرت سیاسی بدلیل حق حاکمیت دولت‌های ملی نمی‌تواند قدرت خود را در خارج از مرزها بگونه‌ای کارآمد و در قالب دیپلماسی عمومی بکار گیرد. گسست‌های شش‌گانه در واقع همگی «گسست قدرت» هستند که به اشکال گوناگونی رخ می نمایند. 
کلیدواژه‌ها

موضوعات


منابع فارسی
اسلامپور، سعیدرضا (1392). "آسیب شناسی سامانه های آبیاری تحت فشار در مرحله ساخت با هدف ارتقای بهره‌برداری"، چهارمین همایش ملی مدیریت شبکه های آبیاری و زهکشی، دانشگاه شهید چمران اهواز، دانشکده مهندسی علوم ،6 الی 8 اسفند 
اشتریان، کیومرث (1403). گسست حکمرانی آب در ایران: قدرت و تصمیم‌گیری. فصلنامه سیاست، شماره 1، دوره 54
اشتریان، کیومرث (1401). راهنمای برنامه‌ریزی دولتی و سیاست‌گذاری عمومی. نشر میزان، 
اشتریان, کیومرث, & قائمی اصل, باقر. (1399). مدل سیاستگذاری مشارکتی چندسطحی. فصلنامه سیاست, 50(2), 423-446. 
انصاری مهابادی، ثمین، علی باقری و کیومرث اشتریان. (1399). پروژه ظرفیت‌سازی برای سیاست‌پژوهی در بخش آب کشور کارفرما: موسسه تحقیقات آب.  مشاور: پژوهشکده مطالعات و تحقیقات منابع آب، گروه مدیریت کمی و کیفی حوضه‌های آبریز. 
تئون ای. ون دایک. (1382). مطالعاتی در تحلیل گفتمان از دستور متن تا گفتمان کاوی انتقادی. ویراستاران ترجمه مهران مهاجر و محمد نبوی، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه ها
حیدری، نادر (1401). بررسی و آسیب شناسی از سیاست‌ها و برنامه‌های افزایش تولید و بهبود بهره‌وری آب گندم در ایران. نشریه مدیریت آب در کشاورزی، جلد 7 ، شماره 1 
زارع شاه آبادی، اکبر و بنیاد، لیلا (1401). تحلیل گفتمان حاکم بر مدیریت منابع آب در اسناد بالادستی کشور (بازه زمانی: 1367-1357)، مجله علمی-پژوهشی تحقیقات منابع آب ایران، دوره 18، شماره پیاپی 60
شکور سلطانی (1384). حفاظت قانونی از قنوات و منابع آب‌های زیرزمینی. ارائه شده به سمینار بین‌المللی قنات
عامری گلستان، متین، واعظی، رضا، الوانی، سیدمهدی، و باقری، علی. (1402). حکمرانی همکارانه، راهکاری برای حل مسئله آب در ایران: شناسایی مولفه‌ها و تدوین چارچوب. مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی، 13(48)
عسلی، مهدی (1400)، بحران آب در کشور و راه‌های خروج از آن.  روزنامه شرق، 3 بهمن 
قربانیان، محمد، لیاقت، عبدالمجید، مالمیر، مرضیه. (1399).  بررسی علل شکست سیاست‌های مدیریت مشارکتی آب در ایران. فصلنامه سیاست‌گذاری عمومی، دوره 6، شماره 3
قربانی‌زاده، وجه اله. معتضدیان، رسول. حسین پور، داود و رهبر، عباسعلی (1400). طراحی الگوی مشارکت عمومی در خط‌مشی‌گذاری با رویکرد چندروشی.  مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی، 11(39)، 68-92.
قره‌داغی، محمدمهدی. عیسی معروف‌پور, خالد بابایی, فاروق منصوری, فاروق.(1392). پتانسیل یابی مناطق مستعد جهت اجرای سیستم‌های آبیاری تحت فشار با استفاده از GIS مطالعه موردی: شبکه آبیاری و زهکشی باباخان’, آب و خاک 27(6),
گلکار، الهام، علی باقری، کیومرث ابراهیمی. (1401). تبیین مسأله آب زیرزمینی دشت رفسنجان.  فصلنامه سیاستگذاری عمومی دانشگاه تهران،  دوره 8 ، شماره 4 
مختاری حصاری، آرزو.  روح اله رضایی، حسین شعبانعلی فمی. (1398).  نظر کارشناسان جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی نسبت به مشکلات به کارگیری سامانه آبیاری کم فشار توسط بهره‌برداران، پژوهش مدیریت آموزش کشاورزی، دوره 11، شماره 50 - شماره پیاپی 50
مرید، سعید. (1397). مروری بر اقدامات کشور در مدیریت خشکسالی و ظرفیت آنها برای مواجهه با بحرانهای آبی.  تحقیقات منابع آب ایران، سال چهاردهم، شماره 1
ملکی، امیر. صادق صالحی، لیلا کریمی، سید محمد شبیری. (1401). تحلیل گفتمان قانون توزیع عادلانه آب در ایران. آب و توسعه پایدار، حکمرانی محلی آب، دوره 9، شماره 1 - شماره پیاپی 23
موسوی، سمیه و نیک نامی، مهرداد. (1400). تبیین سیاست‌های پیشران مدیریت خشکسالی: مورد مطالعه استان تهران. مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی، 11(40)
References
Abu Sayem, Md. (2019). The Eco-Philosophy of Seyyed Hossein Nasr: Spiritual Crisis and Environmental Degradation. Islamic Studies, 58:2, pp. 271–295.
Arfan, Muhammad, Kamran Ansari, Asmat Ullah, Daniyal Hassan, Altaf Ali Siyal, and Shaofeng Jia. 2020. “Agenda Setting in Water and IWRM: Discourse Analysis of Water Policy Debate in Pakistan” Water 12, no. 6: 1656 
Arnstein, S. (1969). “Ladder of Citizen Participation”, Journal of American Institute of Planners, Vol. 35, pp. 216 – 224. 
Breen S-PW, Loring PA and Baulch H (2018) When a Water Problem Is More Than a Water Problem: Fragmentation, Framing, and the Case of Agricultural Wetland Drainage. Front. Environ. Sci. 6:129
Dunn, William. (2017). Public Policy Analysis 6th Ed. Routledge.
Farrajota, M.M. (2009). International Cooperation on Water Resources. In: Dellapenna, J.W., Gupta, J. (eds) The Evolution of the Law and Politics of Water. Springer, Dordrecht. 
FAO. (2017). Does improved Irrigation Technology Save Water? Regional Initiative on Water Scarcity for the Near East and North Africa.
IUCN, (2009). Rule- Reforming Water Governance. Chapter 3: Transforming Policy into Law.
Jägerskog, Anders. (2003). The power of the “sanctioned discourse” - a crucial factor in determining water policy. Water Sci Technol (2003) 47 (6) 
Kramer, Annika.  Aysegul Kibaroglu, Waltina Scheumann. (2011). Turkey’s Water Policy, National Frameworks and International Cooperation. Springer. 
Ryan, Neal. (1996) School of Economics and Public Policy, Queensland University of Technology, Brisbane, Queensland, Australia. A comparison of three approaches to program implementation. International Journal of Public Sector Management, Vol. 9 No. 4 1996, pp. 34-41. © MCB University Press, 0951-3558                    
Seyyed Hossein Nasr (2000). The spiritual and religious dimensions of the environmental crisis. The Ecologist; Jan/Feb 2000; 30, 1; Research Library