مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی

مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی

شناسایی و اولویت‌بندی الزامات بهبود فضای کسب‌و‌کار در ایران: یک پژوهش آمیخته

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری کارآفرینی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران
2 دانشیار دانشکده مدیریت و حسابدرای، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران
3 استادیار دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران
4 استایار دانشکده کسب و کار و اقتصاد، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایران
چکیده
رشد و توسعه اقتصادی، از مهمترین اهداف کشورها بوده و لازمه آن، ایجاد و گسترش فعالیت‌های اقتصادی است و مهمترین پیش‌شرط فعالیت‌های اقتصادی، ایجاد و توسعه محیط مناسب کسب‌وکار است. بنابراین، هدف پژوهش حاضر، شناسایی و اولویت بندی الزامات بهبود فضای کسب و کار در ایران است. رویکرد پژوهش حاضر مبتنی بر روش آمیخته بوده و به صورت تحلیل کیفی و کمی و در چارچوب رهیافت قیاسی - استقرایی انجام شده است. مرحله کیفی شامل روش تحلیل مضمون با استفاده از نرم‌افزار Nvivo 12 و مرحله کمی شامل روش دلفی فازی است. نمونه مورد مطالعه در بخش کیفی شامل 20 خبره و در بخش کمی شامل 35 خبره بودند. پس از انجام مصاحبه ها و تحلیل مضامین، تعداد 40 مضمون اصلی شناسایی شدند که با اعمال نظرات خبرگان، تعداد 34 مضمون نهایی شناسایی شدند. برای بررسی تاییدپذیری و اولویت بندی مضامین، روش دلفی فازی در دو مرحله انجام شد. یافته‌های پژوهش نشان می دهد که مهمترین الزامات بهبود فضای کسب و کار در ایران عبارتند از: افزایش ثبات سیاسی، ارتقای سیاست های حاکمیتی از طریق رویکردهای باز و مشارکتی، سیاستگذاری اقتصادی هوشمندانه و مبتنی بر شواهد، توسعه نقش و جایگاه فعالان اقتصادی در رقابت های بین المللی و منطقه ای، بسط آزادی های اقتصادی و تغییر نقش دولت از متصدی و متولی به هماهنگ ساز و تنظیم گر، افزایش سطح سرمایه گذاری از طریق جذب سرمایه های داخلی و خارجی، توجه به الزامات قانونی تجارت و توسعه دانش و مهارت سرمایه های انسانی.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

منابع فارسی
ارمغان، نگار؛ فلاح حقیقی، نگین. (1397). تحلیلی بر شاخص‌های فضای کسب‌وکار در ایران. فصلنامه رهیافت. 28(71)، 69-82.
اشرفی، یکتا؛ فهیمی‌فر، فاطمه. (1390). بررسی شاخص‌های بهبود فضای کسب و کار با تأکید بر جایگاه ایران. مجله اقتصادی (دوماهنامه بررسی مسائل و سیاست‌های اقتصادی). ۱۱(۱۱) ، ۲۴-۷.
امجدی، کاظم؛ شافعی، احمد. (1396). تأثیر فناوری اطلاعات و ارتباطات بر شاخص‌های بهبود فضای کسب‌وکار کشورها (مکانیزمی جهت ارتقای بهره‌وری). مدیریت بهره‌وری، 11 (41)، 203-223.
امیری، حسین؛ بارانی بیرانوند، معصومه. (1397). بررسی محیط کسب‌وکار در چارچوب اقتصاد مقاومتی: مطالعه موردی کشورهای حوزه سند چشم‌انداز. فصلنامه اقتصاد مقاومتی، 2 (4)، 107-130.
ایران‌عقیده، علی. (1399). بررسی ابزار دیجیتال مارکتینگ بر بهبود کسب و کار. فصلنامه علوم خبری. 9 (36)، 121-144.
بابکی، روح‌الله؛ سلیمی‌فر، مصطفی. (1393). نقش محیط کسب و کار و آزادی اقتصادی در رشد اقتصادی کشورهای منتخب با رویکرد داده‌های تابلویی. مجله اقتصاد و توسعه منطقه‌ای. 21 (8)، 121-151.
باصری، بیژن؛ شاه‌حسینی، میثم. (1389). بررسی تاثیر بهبود محیط کسب و کار بر رشد اقتصادی (مطالعه موردی کشورهای منتخب منطقه خاورمیانه). فصلنامه علوم اقتصادی، 3(10)، 71-96.
بختیاری، ‌صادق؛ شایسته، افسانه. (1392). بررسی تاثیر بهبود فضای کسب و کار بر رشد اقتصادی در کشورهای منتخب با تاکید بر ایران. اقتصاد مالی، 19(6)، 175-204.‎
تقوی‌فرد، محمدتقی؛ مهرپرور حسینی، عاطفه؛ صالحی‌مقدم، شیما. (1399). رابطه فناوری اطلاعات و ارتباطات با سهولت کسب و کار در سطح جهان: رهیافت تحلیل خوشه‌ای. نشریه علمی مطالعات مدیریت کسب و کار هوشمند. 8(31)، 5-24.
حسنی، محمدحسین. (1389). درآمدی بر روش‌شناسی تلفیقی در پژوهش‌های میان‌رشته‌ای علوم اجتماعی. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 2 (4)، 137-153.
حمیدی‌زاده، علی؛ دانایی‌فرد، حسن؛ امامی، سیدمجتبی؛ بنافی، مسعود. (1398). بازخوانی ابعاد شاخص‌های فراملی در هدایت نظام حکمرانی، مورد مطالعه: شاخص سهولت انجام کسب‌وکار، فصلنامه راهبرد، 28 (92)، 107-149.
رادنیا، مرجان. (1399). بررسی مقایسه‌ای کیفیت محیط کسب‌وکار در ایران و کشورهای شبه قاره هند. مطالعات شبه‌قاره، 12 (38)، 29-48.
زارع‌نژاد، مهرداد؛ زروکی، شهریار؛ گرجی، محمدباقر. (1398). اشتغال و تحلیل اثرپذیری آن از بهبود فضای کسب‌وکار با تاکید بر طبقه درآمدی و برخوداری از منابع سوختی. فصلنامه اقتصاد کاربردی، 9 (30 و 31)، 49-64.
سلیمانی خوئینی، مهدی؛ دانش‌فرد، کرم‌اله ؛ نجف‌بیگی، رضا. (1398). الگوی اقتضایی شناسایی مسائل عمومی در فرایند خط‌مشی‌گذاری ایران با تاکید بر عوامل پیش‌ران. مدیریت دولتی، 11 (3)، 530-556.
سیف، اله‌مراد؛ فرزین، محمدرضا؛ رشیدی‌اقدم، محمود. (1399). راهبردهای بهبود محیط کسب‌وکار موثر بر توسعه سرمایه‌گذاری با تاکید بر اقتصاد مقاومتی، مطالعات مدیریت راهبردی دفاع ملی، 4 (14)، 7-30.
سیف، ولی الله. (1390). فضای کسب و کار. فصلنامه تازه‌های اقتصاد. 132، 59-63.
شاخص ملی توسعه (1399). مروری تلفیقی بر جایگاه ایران در شاخص جهانی توسعه. مولفان: الهه شعبانی فارانی، مرتضی درخشان و محسن رنانی. نشر فرهنگ مردم، چاپ اول.
شاخص جهانی نوآوری (2024). قابل دسترسی در:
 https://www.wipo.int/web/global-innovation-index/2024/index
شاوردی، مرضیه (1403). شاخص جهانی نوآوری 2024: ضرورت تقویت همکاری صنعت و دانشگاه در تحقیق و توسعه. موسسه تحقیقات سیاست علمی کشور.
عاقلی، لطفعلی؛ سام‌دلیری، مهران . (1400). تاثیر سهولت کسب‌وکار بر رشد اقتصادی در کشورهای منتخب خاورمیانه و شمال آفریقا. فصلنامه تخصصی مطالعات و پژوهش‌های اداری، 3 (9)، 20-32.
عبدالهی، فرشته؛ مهربانی، فاطمه؛ بصیرت، مهدی. (1392). مقایسه اثر شاخص‌های فضای کسب‌وکار بر رشد اقتصادی در بین ایران و کشورهای عضو سازمان توسعه و همکاری‌های اقتصادی. اولین همایش الکترونیکی ملی چشم‌انداز اقتصاد ایران با رویکرد حمایت از تولید ملی، 28 آذرماه، 1-20.
علیزاده، نوید. (1395). توسعه و بهبود فضای کسب و کار پیش‌نیاز جذب سرمایه‌گذاری خارجی در دستیابی به رشد اقتصادی. مجله اقتصادی. 7(8).
علیزاده، محمود؛ محمدی، شاپور. (1398). آثار نظام کارآمد مالیاتی بر بهبود محیط کسب‌وکار در چارچوب سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی. فصلنامه مطالعات مدیریت راهبردی دفاع ملی، 3 (12)، 307-348.
غفاری، حسن؛ کرد، باقر؛  یعقوبی، نورمحمد؛ کشته‌گر، عبدالعلی. (1400). شناسایی پیشایندها و پیامدهای استقرار حاکمیت داده‌های بزرگ در سازمان‌های دولتی با استفاده از روش‌شناسی آمیخته. مدیریت دولتی، 13 (4)، 486-705.
کمالی دهکردی، پروانه؛ عبدالهی، فرشته؛ شایان زینوند، عبدالله؛ غبیشاوی، عبدالخالق. (1398). بررسی تاثیر شاخص سهولت کسب‌وکار بر سرمایه‌گذاری خارجی و رشد اقتصادی در کشورهای اسلامی در حال توسعه. فصلنامه اقتصاد و بانکداری اسلامی، 8 (28)، 261-286
محمدشفیعی، مجید؛ زمانی‌سامانی، مریم. (1401). آسیب شناسی فضای کسب و کار و اشتغال در ایران با تمرکز بر شناسایی علل شکل گیری اشتغال غیر رسمی با رویکرد شبکه مضامین. بررسی‌های بازرگانی، 20 (114).
مردانی نجف‌آبادی، مصطفی؛ اوحدی، نسرین؛ رزوآور، فرشاد. (1400). اندازه‌گیری و رتبه‌بندی کارایی سهولت کسب‌وکار در ایران و کشورهای منتخب: رویکرد تحلیل پوششی داده‌های فازی چند هدفه پویا. فصلنامه مدیریت کسب‌وکار، 13 (49)، 80-103.
موسوی، منصوره سادات؛ میرزایی نژاد، محمدرضا. (1392). «ررسی اثر شاخص‌های فضای کسب و کار بر جذب سرمایه‌گذاری خارجی ایران و کشورهای منا. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی.
مومنی، فرشاد؛ نجفی، محمدباقر. (1400). اقتصاد دانش‌بنیان (مبانی، مفاهیم و روش‌شناسی). انتشارات سازمان مطالعه و تدوین (سمت)، تهران.
وارث، سیدحامد؛ پروندی، یحیی؛ قاسمی، روح‌الله. (1391). ارتقای فضای کسب‌وکار جهت دستیابی به چشم‌انداز اقتصادی: کاربستی بر اساس تکنیک‌های تاپسیس و آنتروپی. مدیریت بازرگانی، 4 (11)، 121-138.
References
Ani، T. G. (2015). Effect of ease of doing business to economic growth among selected countries in Asia.Asia Pacific Journal of Multidisciplinary Research, 3 (5) ,139-145.
Andreica، A .(2004).Evaluating ICT implementations within the Romanian business environment.Transition Studies Review 11 ,236-243.
Asongu، S. A., Odhiambo, N. M. (2020). Challenges of doing business in Africa: A systematic review. Contemporary Issues and Prospects in Business Development in Africa.20 (2), 105-114.
Busse، M., Groizard, J. L. (2008). Foreign direct investment، regulations and growth. World Economy.31 (7), 861-886.
Busse، M., Groizard, J. L. (2008). Technology trade in economic development. World Economy.31 (4),569-592.
Coeurderoy، R., Verbeke, A. (2016). The unbalanced geography of the world’s largest MNEs: institutional quality and head office distribution across countries. Global Strategy Journal. 6 (2), 127-148.
Corcoran, A., Gillanders, R. (2015). Foreign direct investment and the ease of doing business. Review of World Economics.151, 103-126.
Djankov, S., La Port., R., Lopez-de-Silanes, F., Shleifer, A. (2002). The regulation of entry. The Quarterly Journal of Economics, 117 (1), 1-37.
Djankov، S., McLies., C., Ramalho, R. M. (2006). Regulation and growth. Economics Letters. 92 (3), 395-401.
Djankov، S., McLiesh،, C., Shleifer, A. (2007). Private credit in 129 countries. Journal of Financial Economics. 84 (2), 299-329.
Doshi، R., Kelley, J. G., Simmons, B. A. (2019). The power of ranking: The ease of doing business indicator and global regulatory behavior. International Organization. 73 (3), 611-643.
Estevão، J., Lopes, J. D., Penela, D. (2021). The doing business ranking and the design of public policies: the effect of regional dynamics. Economic Research-Ekonomska istraživanja.34 (1), 2469-2483.
Estevão، J., Lopes, J. D., Penela،, D., Soares, J. M. (2020). The doing business ranking and the GDP. A qualitative study. Journal of Business Research. 115, 435-442.
Fougner, T. (2006). The state، international competitiveness and Neoliberal Globalisation: is there a future beyond ‘the competition state’? Review of International Studies. 32  (1), 165-185.
Gano-an، J. C., Chea, C. C. (2021). Ease of doing business in the Philippines and Malaysia: Prospects for development and regional growth. American Journal of Business and Society. 6 (2), 49-56.
Gillanders، R., Whelan, K. (2014). Open for business? Institutions، business environment and economic development. Kyklos. 67 (4), 535-558.
Hafila، E. N., Ahmad, M. (2022). The Effect of Ease of Doing Business، Market Size and Political Stability on Foreign Direct Investment in Southeast Asia. Journal of Curriculum Indonesia. 5 (1), 54-62.
Haidar، J. I. (2012). The impact of business regulatory reforms on economic growth. Journal of the Japanese and International Economies. 26 (3), 285-307.
Hans، V. B. (2018). Business environment–conceptual framework and policies. International Educational Scientific Research Journal. 4 (3), 67-74.
Holden، P., Pekmezovic, A. (2020). How accurate are the Doing Business indicators? A Pacific Island case study. Asia & the Pacific Policy Studies. 7 (3), 247-261.
Indrajit، A., Jaya, V. E., van Loenen, B., Lemmen, C., van Oosterom, P., Ploeger, H., Theodore, R. (2020). The role of the revised land administration domain model and spatial data infrastructure in improving ease of doing business in Indonesia. In Proceeding of the 2020 World Bank Conference on Land and Poverty. Washington DC.
Jayasuriya، D. (2011). Improvements in the World Bank’s ease of doing business rankings: do they translate into greater foreign direct investment inflows? World Bank Policy Research Working Paper 5787.
Khan، Sh. A. (2019). The mediating role of ease of doing business in public governance and international trade. Asia Proceedings of Social Sciences. 4 (1), 98-100.
Kofarbai، H. Z، Bambale, A. B. (2016). Investment Climate and Foreign Direct Investment in Nigeria: The Mediating Role of Ease of Doing Business. Journal of Energy & Economic Development. 2 (2).
Krammer، S. M. S. (2015). Do good institutions enhance the effect of technological spillovers on productivity? Comparative evidence from developed and transition economies. Technological Forecasting and Social Change. 94, 133-154.
Loayza، N. V., Oviedo, A. V., Servén, L. (2005). The impact of regulation on growth and informality: Cross-country evidence. Vol. 3623. World Bank Publications.
Manuel، T., Arruda, C., Azour, J., Bai, Ch., ، Besley, T., Cho, D., Guriev, S. (2013). Independent panel review of the doing business report. World Bank. Washington.
Mehrabani، F., Basira, M., Abdollahi, F. (2016). Examining the effects of doing business on Iran and MENA countries’ economic growth. International Journal of Islamic and Middle Eastern Finance and Management. 9 (1), 2-23.
Morris، R., Aziz, A. (2011). Ease of doing business and FDI inflow to Sub‐Saharan Africa and Asian countries. Cross Cultural Management: An International Journal. 18 (4), 400-411.
Munemo، J. (2014). Business start-up regulations and the complementarity between foreign and domestic investment. Review of World Economics. 150, 745-761.
Nageri، K. I. (2020). Ease of doing business and capital market development in a demand following hypothesis: Evidence from ECOWAS. Studia Universitatis Vasile Goldiş، Arad-Seria Ştiinţe Economice, 30 (4), 24-54.
Nair، R., Aggarwal, R., Khanna, D. (2011). Methods of formal consensus in classification/diagnostic criteria and guideline development. In Seminars in arthritis and rheumatism. 41 (2), 95-105.
Tan، Kh, G., Gopalan, S., Nguyen, W. (2018). Measuring ease of doing business in India’s sub-national economies: a novel index. South Asian Journal of Business Studies. 7 (3), 242-264.
Torriti، J., Ikpe, E. (2015). Administrative costs of regulation and foreign direct investment: the Standard Cost Model in non-OECD countries. Review of World Economics, 151, 127-144.
World Bank. (2018). Doing Business 2019. Training for reform.
Zoroja، J., Mirjana, P. B. (2016). Impact of information and communication technology to the competitiveness of European countries-cluster analysis approach. Journal of Theoretical and Applied Electronic Commerce Research. 11 (1), 1-10.