مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی

مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی

طراحی چارچوب ارزیابی عملکرد یکپارچه وزارت علوم، تحقیقات و فناوری با رویکرد کارکردی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه ارزیابی سیاست‌ها و پایش علم، فناوری و نوآوری، مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور
2 استادیار گروه سیاست‌های فناوری و نوآوری، مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور
3 استادیار دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران
چکیده
اخذ بازخورد از نتایج و دستاوردهای نظام علم، فنّاوری و نوآوری به ویژه در سطح ملّی از الزامات حصول اطمینان از موفقیت بلندمدت هر نظام سیاستگذاری است. وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (عتف) به عنوان یکی از مهم‌ترین بازیگران نظام علم، فناوری و نوآوری کشور نیازمند برخورداری از چنین نظام ارزیابی یکپارچه‌ای است که با در نظر گرفتن کارکردهای اولویت‌دار نظام علم، فنّاوری و نوآوری در حوزه اختیارات قانونی خود، بتواند بهترین عملکرد و نقش‌آفرینی را ایفا نماید. بدین منظور در این پژوهش، با بهره‌گیری از روش سنتز چارچوب، چارچوبی یکپارچه و جامع برای ارزیابی عملکرد وزارت علوم، تحقیقات و فنّاوری مبتنی بر گزینش 40 سنجه کلیدی اولویت‌دار ارائه شده و با بهره‌گیری از روش آزمون خبرگانی (گواهان آگاه) اعتبارسنجی گردیده است. نتایج حاصل از پیاده‌سازی نظام ارزیابی عملکرد می باید راه‌گشای تحقق اهداف و سیاست‌های کلان کشور باشد از این رو، براساس آخرین آمار و اطلاعات موجود (در بازه زمانی شهریور لغایت اسفند 1401)، عملکرد وزارت عتف بررسی و با توجه به اینکه عملکرد در چارک‌های ارزیابی شده پایین تر از سطح متوسط بوده، توصیه‌های سیاستی متمرکز بر ارتقای عملکرد شاخص‌های کلیدی شناسایی شده، ارائه گردیده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


منابع
منابع فارسی
آزاد‌ی احمد‌آباد‌ی، قاسم. (1399). واکاوی نقش نهاد‌های ارزیابی علم، فناوری و نوآ‌وری کشور و پیشنهاد نظام جامع پایش و ارزیابی. رهیافت، 30(1): 125-140. 
اشرفی، مریم؛ عباسی، محمد. 1394. تد‌بیر دولت‌ها د‌ر امر پژوهش. موسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی.
باقری مقد‌م، ناصر؛ قاضی‌نوری، سید‌سپهر؛ معلمی، عنایت‌اله؛ موسوی د‌رچه، سید‌مسلم. 1397. روش‌شناسی تد‌وین اسناد ملّی فناوری‌های راهبرد‌ی، تهران، مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور. 
بوشهری، علیرضا؛ ابوالفضل باقری. 1395. ارزیابی سیاست‌های علم و فن آ‌وری: مورد‌کاوی به کارگیری نخبگان وظیفه د‌ر پروژه‌های تحقیقاتی. بهبود مد‌یریت، 10(33), 107-129.
پایگاه استناد‌ی علوم جهان اسلام (ISC). 1396. نظام ملّی رتبه‌بند‌ی پایگاه استناد‌ی علوم جهان اسلام. [لینک]
رد‌ائی، نیلوفر. 1400. پژوهش، فناوری و نوآ‌وری د‌ر برنامه هفتم توسعه: مطالعات، تحلیل‌ها و پیشنهاد‌ها. تهران: مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور.
سمند‌رعلی اشتهارد‌ی، مژگان؛ مهد‌ی گود‌رزی؛ محمد‌حسین قربانی. (1400). راهبرد‌های تحقق مأموریت آموزشی د‌ر د‌انشگاه کارآفرین: رویکرد ترکیبی سنتز چارچوب و گروه کانونی. رهیافت. 
شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری. 1395.آیین نامۀ اجرایی نظام پایش و ارزیابی علم، فناوری و نوآ‌وری کشور. [لینک]
صفد‌ری رنجبر، مصطفی؛ کیارش فرتاش، امیر قربانی، پریسا علیزاد‌ه، سوما رحمانی، آید‌ا مهاجری، مهد‌یه فرازکیش. 1402. سند نظام نوآ‌وری د‌ر حوزه علم، تحقیقات و فناوری (گزارش تفصیلی)- ناشر: مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور. 
طباطباییان، سید حبیب اله؛ مهد‌ی فاتح راد؛ سید محمد شجاعی و جواد سلطان‌زاد‌ه. ارزیابی سیاست‌های علم، فناوری و نوآ‌وری. مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور. 1391.
فرازکیش، مهد‌یه؛ د‌سترنج، نسرین. 1398. انتخاب و بکارگیری شاخص‌های ارزیابی علم، فناوری و نوآ‌وری. سیاست علم و فناوری, 12(2), 579-598.
فرازکیش، مهد‌یه؛ نصری، شهره. 1401. تحلیل تحقق‌پذیریِ اهد‌اف کمّیِ پژوهش و فناوری د‌ر ﻗﺎﻧﻮﻥ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ پنج ساله ﺷﺸﻢ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺍﻗﺘﺼﺎد‌ی، ﺍﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻭ ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ. مطالعات راهبرد‌ی سیاستگذاری عمومی، 12(44): 214-236.  
فرتاش، کیارش؛ صفد‌ری رنجبر، مصطفی؛ قربانی، امیر. 1402. تحلیل کارکرد‌های وزارت علوم، تحقیقات و فناوری د‌ر نظام ملی نوآ‌وری؛ یک پژوهش آمیخته. مطالعات راهبرد‌ی سیاستگذاری عمومی، 13(48), 142-170. 
قاضی‌نوری، سپهر؛ فرازکیش، مهد‌یه. 1397. الگوی ارزیابی ملی علم، فناوری و نوآ‌وری براساس شاخص‌های کارایی، اثربخشی و سود‌مند‌ی. مطالعات راهبرد‌ی سیاستگذاری عمومی، 8(27)، 205-229.
مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور. 1400. اقد‌امات وزارت، علوم، تحقیقات و فناوری د‌ر تحقق سیاست‌های کلان علم و فناوری.
مرکز پژوهش‌های مجلس. 1391 تا 1400. تحلیل اعتبارات آموزش عالی کشور.
ملکی، علی؛ یزد‌ی، نجم‌الد‌ین. 1394. معیارهایی برای مقایسه و د‌سته‌بند‌ی مد‌ل‌های پایش و ارزیابی نظام‌های علم، فناوری و نوآ‌وری. سیاست‌نامه علم و فناوری،  05(1): 51-61.
منتظر، غلامعلی، مجتبی شرانجانی، حجت‌اله مراد‌ی‌پور، و مهد‌یه فرازکیش. 1399. د‌ستنامه سنند‌ج: مد‌ل ارزیابی موسسه‌های پژوهشی کشور. مرکز نشر د‌انشگاهی.
نقشۀ جامع علمی کشور.1389. [لینک]
وزارت علوم، تحقیقات وفناوری. 1400. عملکرد وزارت علوم، تحقیقات و فناوری د‌ر دولت‌های یازد‌هم و د‌وازد‌هم.
وزارت علوم، تحقیقات وفناوری. 1400. گزارش عملکرد ارتباط با صنعت معاونت پژوهشی.
هیئت نظارت و ارزیابی فرهنگی و علمی. 1384. ارزیابی علم و فناوری د‌ر جمهوری اسلامی ایران: اولین ارزیابی خرد د‌انشگاه‌ها و مؤسسات پژوهشی د‌ولتی (سال 1381). تهران: شورای عالی انقلاب فرهنگی.
گزارش‌های کانون پتنت ایران د‌ر خصوص شاخص‌های مرتبط با ثبت اختراعات د‌ر سال 1400.
 
References
Aitsi-Selmi, A., Murray, V., Wannous, C., Dickinson, C., Johnston, D., Kawasaki, A., ... & Yeung, T. 2016. Reflections on a science and technology agenda for 21st century disaster risk reduction. International Journal of Disaster Risk Science, 7(1), 1-29.
Barker, K. 2007. The UK Research Assessment Exercise: the evolution of a national research evaluation system. Research evaluation, 16(1), 3-12. 
Brunton, G., Oliver, S., & Thomas, J. (2020). Innovations in framework synthesis as a systematic review method. Research synthesis methods, 11(3), 316-330.‏ 
Canberra Manual. 1995. The measurement of scientific and technological activities. Manual on the measurement of human resources devoted to S&T. Brussels, Luxembourg.
Carroll, C., Booth, A., & Cooper, K. (2011). A worked example of” best fit” framework synthesis: a systematic review of views concerning the taking of some potential chemopreventive agents. BMC medical research methodology, 11(1), 1-9. doi:https://doi.org/10.1186/1471-2288-11-29
Chelimsky, E. (2006). The purposes of evaluation in a democratic society. The Sage handbook of evaluation, 33-55. 
Chen, J., Heng, C. S., Tan, B. C., & Lin, Z. (2018). The distinct signaling effects of R&D subsidy and non-R&D subsidy on IPO performance of IT entrepreneurial firms in China. Research Policy, 47(1), 108-120.
Coryn, C. L., Hattie, J. A., Scriven, M., & Hartmann, D. J. (٢٠٠٧). Models and Mechanisms for Evaluating Government-Funded Research An International Comparison. American Journal of Evaluation, ٢٨(٤), ٤٣٧-٤٥٧.
Cruz-Castro, L., & Sanz-Menéndez, L. (2007). Research Evaluation in transition: individual versus organisational assessment in Spain. The Changing Governance of the Sciences: The Advent of Research Evaluation Systems, 205-223. 
European Environment Agency (2017). EEA guidance document-policy evaluation.
Frascati Manual 2015: Guidelines for Collecting and Reporting Data on Research and Experimental Development, Organization for Economic Co-operation and Development (OECD).
Frederiksen, L. F., Hansson, F., & Wenneberg, S. B. 2003. The Agora and the role of research evaluation. Evaluation, 9(2), 149-172.‏ 
Gasper, D. (2018), Policy Evaluation: From Managerialism and Econocracy to a Governance Perspective, in International Development Governance, Routledge.
Gibbons, M., & Georghiou, L. (1987). Evaluation of Research. A Selection of Current Practices. OECD Publications Service, Sales and Distribution Division, 2, rue Andre-Pascal, 75775 Paris, France.
GII 2022 theme: Energizing the World with Innovation. 2022. World Intellectual Property Organization (WIPO).
Hackett, P. (1997). Introduction to training. Universities Press. 
Jordan, B. (2008). Welfare and well-being: Social value in public policy. Policy Press. 
Molas-Gallart, J. 2012. Research governance and the role of evaluation: A comparative study. American Journal of Evaluation, 33(4), 583-598.‏ 
OECD-DAC (2002). Glossary of Key Terms in Evaluation and Results Based Management, https://www.oecd.org/dac/evaluation/18074294.pdf (accessed on 18 June 2023).
OECD (2018). Draft Policy Framework on Sound Public Governance, http://www.oecd.org/gov/draft-policy-framework-on-sound-public-governance.pdf (accessed on 8 July 2023).
OECD Patent Statistics Manual. 2009. Organization for Economic Co-operation and Development (OECD).
Oh, D. S., & Phillips, F. (2014). Technopolis. Springer.
Oslo Manual 2005: Guidelines for Collecting and Interpreting Innovation Data, Organization for Economic Co-operation and Development (OECD).
Smismans, S. (2015). Policy Evaluation in the EU: The Challenges of Linking Ex Ante and Ex Post Appraisal, Symposium on Policy Evaluation in the EU.  http://dx.doi.org/10.1017/S1867299X00004244.
Technology Balance of Payments (TBP) Manual. 1999. Organization for Economic Co-operation and Development (OECD).
UNESCO Science Report 2010. The Current Status of Science around the World. Paris: UNESCO, 2010.