همگرایی در سایه‌ی محیط زیست: مسایل زیست‌محیطی کاسپین و همگرایی منطقه‌ای

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد، گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

2 دانشیار، گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.

3 استادیار، گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

چکیده

همگام با افزایش جمعیت و بهره‌برداری روزافزون و نادرست از منابع محدود، آسیب‌ها و مخاطرات زیست‌محیطی‌ ابعاد پیچیده‌تری پیدا کرده است که نیازمند رسیدگی‌های فوری است. کاسپین نیز به‌عنوان بزرگ‌ترین دریاچة جهان، از این قاعده مستثنی نیست. به‌رغم اقداماتی که در چند دهة اخیر در راستای ایجاد همگرایی و مقابله با مخاطرات زیست‌محیطی این دریا توسط دولت‌های ساحلی و نهادها و سازمان‌های بین‌المللی صورت گرفته است، تغییر چندانی در شرایط کلی آن شاهد نیستیم. در این شرایط، این پرسش مطرح است که پیش‌گیری و مقابله با مخاطرات زیست‌محیطی دریای کاسپین، چگونه می‌تواند به‌همگرایی منطقه‌ای منجر شود؟ فرضیة پژوهش این است که تلاش برای پیش‌گیری و کنترل مخاطرات زیست‌محیطی کاسپین از رهگذر ایجاد همگرایی زیست‌محیطی، به‌همگرایی منطقه‌ای منجر می‌شود. هدف پژوهش تاکید بر نقش کلیدی جامعه در مبارزه با مخاطرات زیست‌محیطی کاسپین و ایجاد همگرایی در این حوزه است. بدین‌منظور، این پژوهش در چارچوب نظریة نوکارکردگرایی و از طریق کاربست روش توصیفی-تحلیلی به پیش برده شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد با بهره‌گیری از دیپلماسی عمومی زیست‌محیطی و عناصر تاثیر‌گذاری چون رسانه‌ها، سمن‌های ملی و بین‌المللی و نهادهای آموزشی، دینی و حکومت و سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی، جامعه‌پذیری زیست‌محیطی کشورهای ساحلی کاسپین، همگرایی زیست‌محیطی و متعاقبا همگرایی منطقه‌ای می‌تواند محقق شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


آریاپارسا، آ. (1393). حقوق محیط زیست و توسعه‌‌ی پایدار. تهران: خرسندی.
احمدی‌پور، ز.، قادری حاجت، م.، ملاحسینی اردکانی، ر.، و رحیمی، ص. (1390). تبیین ژئوپلیتیکی شکل‌گیری سازمان منطقه‌ای در حوزة ژئوپلیتیکی خزر آسیای مرکزی. نشریه علمی آفاق امنیت، (13)4، 103-71.
ایجادی، ج.، و کرمی، ن. (1398). چه خطراتی تعادل زیست‌محیطی دریای خزر را تهدید می‌کنند؟ قابل دسترس در http://telechargement.rfi.fr/rfi/persan/audio/modules/actu/201904/THEMES_ET_TEMPS_21_ET_22_04.mp3
بوزان، باری. (1379). آشنایی با مکتب کپنهاگ در حوزة مطالعات امنیتی. مطالعات راهبردی، 3(3)، 15-9.
بوزان، ب.، ویور، ا.، و ویلد، ی. د. (1392). چارچوبی تازه برای تحلیل امنیت [ع. ر. طیب، ترجمه فارسی]. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
سازمان ملل متحد. (1397). پس از چهار سال امیدبخش، تولید دی‌اکسیدکربن دوباره افزایش یافت. قابل دسترس در https://www.bbc.com/persian/world-46364720
پورکاظمی، م. (1387). منابع زنده دریای خزر و کنوانسیون محیط‌زیست. مطالعات اوراسیای مرکزی، 1(1)، 1-20.
 ترامپ، د. (1397). ترامپ: بعید می‎دانم تغییرات اقلیمی منشاء انسانی داشته باشد. قابل دسترس در https://www.bbc.com/persian/world-45860379
جعفرزاده ‌ایمن‌آبادی، غ. ع. (1395). افزایش ورود و تخلیه فاضلاب‌های خانگی و پسماندهای صنعتی به دریای خزر. قابل دسترس در https://www.mojnews.com/fa/tiny/news-61028
رضیان، ع. (1398). روسیه عامل اصلی آلودگی زیست‌محیطی دریای خزر. قابل دسترس در https://www.icana.ir/Fa/News/432689
سازمان بنادر و دریانوردی. (1391). سالانه 122هزار تن نفت در دریای خزر تخلیه می‌شود. قابل دسترس در https://news.pmo.ir/fa/news/16191/
سلیمانپور، ه.، و مولایی، ع. (1391). امکان یا امتناع همگرایی قارهای در آسیا. مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، 18(78)، 45-76.
شاعری، ع. م. (1398). حل بحران‌های زیست‌محیطی در گروی دیپلماسی فعال محیط زیست. قابل دسترس در https://www.icana.ir/Fa/News/420773
شکرانی، م. (1393). ماهی‌های آلوده به سم در تور صیادان خزر. قابل دسترس در http://shahrvand-newspaperir/1393/07/06/Main/PDF/13930706-391-1-1.pdf
شیرمحمدی، ط. (1392). نابودی فک‌ها و حمله شانه‌دارهای مهاجم در خزر. قابل دسترس در https://p.dw.com/p/1AKPI
صیادشیرازی، ا. (1398). کاهش جمعیت فک‌های خزری در سواحل ایران. قابل دسترس در http://mana.ir/fa/news/84046/
سلامت نیوز. (1396). فاجعه‌ای به‌نام تخلیه فاضلاب در دریای خزر. قابل دسترس در http://www.salamatnews.com/news/215288/
فروزان، ا. (1397). سهم کشورهای حاشیه خزر در رفع آلودگی و جلوگیری از آن چقدر است؟ قابل دسترس در https://www.zistonline.com/news/78573/share/do
فریادی، م. (1396). حقوق محیط زیست خزر و کنوانسیون تهران. قابل دسترس در http://www.iikss.com/fa/indexphp/route/news_det/OTY1MQ/
قمری‌فتیده، م.، وحدتی‌نسب، ح.، و موسوی، س. م. (1394). نوسانات آب دریای مازندران از هزاره سوم ق.م تا هزاره اخیر و تاثیر آن بر پراکنش مراکز استقراری در جنوب شرق دریای مازندران. پژوهش‌های جغرافیای طبیعی، 47(1)، 37-56.
کریمی‌پور، ی.، متقی، ا.، امیراحمدیان،‌ ب.، و محمدجانی، م. (1396). مدل‌یابی همگرایی منطقه‌ای (مطالعه موردی کشورهای حاشیه دریای خزر). فصل‌نامه علمی مطالعات بین‌رشته‌ای دانش راهبردی، 28(28)، 209-234.
کلانتری، ع. (1398). اراده سیاسی برای حفظ محیط زیست دریای خزر وجود ندارد. قابل دسترس درwww.irna.ir/news/83438139
کولائی، ا.، و علیزاده، ش. (1395). جستارهایی پیرامون مسائل دریای خزر. تهران: وزارت امور خارجه.
کولائی، ا.، و گودرزی، م. (1392). دریای خزر: چالش‌ها و چشم‌اندازها. تهران: میزان.
لاهیجان‌زاده، ا. ر. (1398). دلیل بن‌بست حل مشکلات زیست‌‌محیطی کشورهای حاشیه خزر. قابل دسترس در https://www.isna.ir/news/98052411914
محمدی، م. (1396). آلودگی فراگیر در دریای خزر. قابل دسترس در https://www.donya-e-eqtesad.com/fa/tiny/news-3312956
شیخ تبار، ع. ع.، و معینی‌کوچکسرائی، م. (1396). صید غیرمجاز 50 درصد ذخایر ماهیان دریای خزر در حوزه مازندران. قابل دسترس در www.irna.ir/news/82795526/
کلاین، ن. (1396). آخرین فرصت تغییر [م. امینی، ترجمه فارسی]. تهران: لاهیتا.
کاستیانوی، آ. گ.، کاساریف، آ. ن.، و گینزبورگ، آ. ای. (1390). محیط زیست دریای خزر [ر. قربانی، م. باغفلکی، و ف. شالویی، ترجمه فارسی]. گرگان: دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی.
هدایتی شهیدانی، م. (1395). دیپلماسی هوشمندانه و مدیریت مسائل دریای خزر. مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، 22(94)، 159-191.
References
Ahmadipour, Z., Ghaderi Hajat, M., Molla Hoseini Ardakani, R., & Rahimi, S. (2012). [A geopolitical explanation for the formation of regional organization in geopolitical area of Caspian - Central Asia (Persian)]. Scientific Journal of Security Horizons, 4(13), 71-103. https://ps.ihu.ac.ir/article_200395.html
Arya Parsa, A. (2014). [Environmental law and sustainable development (Persian)]. Tehran: Khorsandi. http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/3489137
Buzan, B. (2000). [Introduction to the Copenhagen school in the field of security studies (Persian)]. Strategic Studies Quarterly, 3(3), 9-15. http://ensani.ir/fa/article/119711/
Buzan, B., Waever, O., & Wilde, J. d. (2013). Security: A new framework for analysis [A. R. Tayyeb, Persian Trans]. Tehran: Research Institute of Strategic Studies. http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/2968838
Chen, J. L., Pekker, T., Wilson, C. R., Tapley, B. D., Kostianoy, A. G., & Cretaux, J. F., et al. (2017). Long‐term Caspian Sea level change. Geophysical Research Letters, 44(13), 6993-7001. [DOI:10.1002/2017GL073958]
Cini, M. (2003). European Union politics. Oxford: Oxford University Press. http://www.worldcat.org/oclc/492544455
Cull, N. J. (2010). Speeding the strange death of American public diplomacy: The George H. W. Bush Administration and the U.S. Information Agency. Diplomatic History, 34(1), 47-69. [DOI:10.1111/j.1467-7709.2009.00832.x]
Davidson, N. C. (2014). How much wetland has the world lost? Long-term and recent trends in global wetland area. Marine and Freshwater Research, 65(10), 934-41. [DOI:10.1071/MF14173]
Extraordinary Steering Committee Meeting. (2003). Caspian environment programme. Retrieved from https://www.ais.unwater.org/ais/aiscm/getprojectdoc.php?docid=1044
Faryadi, M. (2017). [Caspian environmental law and Tehran convention (Persian)]. Retrieved from http://www.iikss.com/en/index.php/route/news_det/OTY1MQ/
Forouzan, A. (2018). [What is the share of Caspian littoral states in pollution resolve and preventing? (Persian)]. Retrieved from https://www.zistonline.com/news/78573/share/do
Frappi, C., & Garibov, A. (2014). The Caspian Sea chessboard: Geo-political, geo-strategic and geo-economic analysis. Milan: EGEA spa. https://books.google.com/books?id=LBHcCgAAQBAJ&dq
Ghamari Fatideh, M., Vahdati Nasab, H., & Mousavi Kouhpar, S. M. (2015). [Fluctuations of Caspian Sea level and its impacts on distribution of archaeological sites in southeastern coasts (1st to 3rd Millennium BC) (Persian)]. Physical Geography Research Quarterly, 47(1), 37-56. [DOI:10.22059/JPHGR.2015.53677]
Global Carbon Atlas. (2018). Fossil fuels emissions. Retrieved from http://www.globalcarbonatlas.org/en/CO2-emissions
GOSAT & NIES. (2019). Whole-atmosphere monthly mean CO2 concentration based on GOSAT observations. Retrieved from http://www.gosat.nies.go.jp/en/recent-global-co2.html
GRID-Arendal. (2012). Caspian Sea - state of environment 2011. Retrieved from https://www.grida.no/publications/132
Griffin, P. (2017). The carbon majors database: CDP carbon majors report 2017. Retrieved from https://bit.ly/3kWV65N
Haas, E. B. (1958). The uniting of Europe: Political, social, and economic forces, 1950-1957. Notre Dame, IN: University of Notre Dame Press. https://www.europarl.europa.eu/100books/en/detail/38
Haas, E. B. (1961). International integration: The European and the universal process. International Organization, 15(3), 366-92. [DOI:10.1017/S0020818300002198]
Haas, E. B. (1970). The study of regional integration: Reflections on the Joy and Anguish of pretheorizing. International Organization, 24(4), 607-46. www.jstor.org/stable/2706149
Hedayati Shahidani, M. (2016). [Smart diplomacy and managing Caspian Sea issues (Persian)]. Central Asia and The Caucasus Journal, 22(94), 159-91. http://ca.ipisjournals.ir/article_24265.html
Ijadi, J., & Karami, N. (2019). [What dangers threaten the ecological balance of the Caspian Sea (Persian)]. Retrieved from http://telechargement.rfi.fr/rfi/persan/audio/modules/actu/201904/THEMES_ET_TEMPS_21_ET_22_04.mp3
Jafarzadeh Imenabadi, G. A. (2016). [Increasing the entry and discharge of domestic wastewater and industrial waste into the Caspian Sea (Persian)]. Retrieved from https://www.mojnews.com/fa/tiny/news-61028
Kalantari, I. (2019). [There is no political will to preserve the Caspian Sea environment (Persian)]. Retrieved from www.irna.ir/news/83438139
Karimipour, Y., Mottaghi, A., Amirahmadian, B., & Mohamadjani, M. (2017). [Regional convergence modeling (a case study of Caspian littoral countries) (Persian)]. Quarterly Journal of Interdisciplinary Studies, 28(28), 209-34. http://smsnds.journals.sndu.ac.ir/article_24.html
Klein, N. (2017). This changes everything: Capitalism vs. the climate [M. Amini, Persian Trans]. Tehran: Lahita. http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/4797440
Koolaee, E., & Alizadeh, Sh. (2016). [The essays on Caspian Sea issues (Persian)]. Tehran: Ministry of Foreign Affairs. http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/4204212
Koolaee, E., & Goudarzi, M. (2013). [Caspian Sea challenges and prospects (Persian)]. Tehran: Mizan. http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/3109707
Kostianoi, A. G., Kosarev, A. N., & Ginzburg, A. I. (2011). The Caspian Sea environment [R. Ghorbani, M. Baghfalaki, & F. Shaloei, Persian Trans]. Gorgan: Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources. http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/2655882
Lahijanzadeh, A. R. (2019). [Deadlock reason for solving environmental problems of Caspian littoral countries (Persian)]. Retrieved from https://www.isna.ir/news/98052411914
Meena, S. (2019). The Caspian Sea environmental challenges for the littoral states. Paper presented at ESDACON 2019 (International Conference and Exhibition) on ‘Global Environmental Challenges, Human Health and Sustainable Development’, the Convention Centre, Jawaharlal Nehru University, New Delhi, India, 11-13 January 2019. https://www.academia.edu/38506791/The_Caspian_Sea_Environmental_Challenges_for_the_Littoral_States.pdf1.pdf
Minteer, B. A., & Manning, R. E. (2000). Convergence in environmental values: An empirical and conceptual defense. Ethics, Place & Environment, 3(1), 47-60.  [DOI:10.1080/136687900110756]
Mohammadi, M. (2017). [The pervasive pollution in the Caspian Sea (Persian)]. Retrieved from https://www.donya-e-eqtesad.com/en/tiny/news-3312956
Naghizadeh, A. R., Farshchi, P., Karimi, D., & Mirabasi, S. B. (2018). Environmental protection of Caspian Sea and its role on the regional and international security - an overview. Journal of Research in Ecology, 6(1), 1363-71. http://ecologyresearch.info/documents/EC0325.pdf
NASA. (2020). GISS surface temperature analysis. Retrieved from https://data.giss.nasa.gov/gistemp/graphs_v4/customize.html
Nejat, S. A., Hermidas Bavand, D., & Farshchi, P. (2018). Environmental challenges in the Caspian Sea and international responsibility of its littoral states. Caspian Journal of Environmental Sciences, 16(2), 97-110. [DOI:10.22124/CJES.2018.2953]
Nye, J. S. (1971). Peace in parts: Integration and conflict in regional organization. Boston: Little, Brown and Company. https://hdl.handle.net/2027/mdp.39015012099134
Poorkazemi, M. (2008). [Living resources of the Caspian Sea and Tehran Convention (Persian)]. Central Eurasia Studies, 1(1), 1-20. https://jcep.ut.ac.ir/article_27224.html
Ports & Maritime Organization. (2012). [122 thousand tons of oil is annually discharged into the Caspian Sea (Persian)]. Retrieved from https://news.pmo.ir/fa/news/16191/
Public Diplomacy Alumni Association. (2008). What is public diplomacy? Retrieved from http://www.publicdiplomacy.org/1.htm#top
Ramsar Convention on Wetlands. (2018). Global wetland outlook: State of the world’s wetlands and their services to people. Gland, Switzerland: Ramsar Convention Secretariat. https://static1.squarespace.com/static/5b256c78e17ba335ea89fe1f/t/5ca36fb7419202af31e1de33/1554214861856
Razian, A. (2019). [Russia is the main cause of environmental pollution in the Caspian Sea (Persian)]. Retrieved from https://www.icana.ir/Fa/News/432689
Salamat News. (2017). [A catastrophe called sewage discharge in the Caspian Sea (Persian)]. Retrieved from http://www.salamatnews.com/news/215288/
Sayyad Shirazi, A. (2019). [Population decrease of the Caspian seals on the coast of Iran (Persian)]. Retrieved from http://mana.ir/fa/news/84046/
Schmitter, P. C. (2005). Ernst B. Haas and the legacy of neofunctionalism. Journal of European Public Policy, 12(2), 255-72. [DOI:10.1080/13501760500043951]
Shaeri, A. M. (2019). [The solve of environmental crisis is depend on environmental active diplomacy (Persian)]. Retrieved from https://www.icana.ir/Fa/News/420773
Sheykh Tabar, A. A., & Moeini Kouchaksaraei, M. (2018). [Illegal hunt of 50 percent of Caspian Sea fishes reserves in the Mazandaran sphere (Persian)]. Retrieved from www.irna.ir/news/82795526/
Shirmohammadi, T. (2013). [Seals annihilation and invasive pectinates attack in the Caspian (Persian)]. Retrieved from https://p.dw.com/p/1AKPI
Shokrani, M. (2014). [The polluted fishes to poison in the Caspian fishermen’s net (Persian)]. Retrieved from http://shahrvand-newspaper.ir/1393/07/06/Main/PDF/13930706-391-1-1.pdf
Soleymanpour, H., & Moulaee, E. (2014). [Possibility or impossibility of the continental integration in Asia (Persian)]. Central Asia and The Caucasus Journal, 18(78), 45-76. http://ca.ipisjournals.ir/article_10506.html
Tayebi, S., Moosavi, S. F., & Poorhashemi, S. A. (2017). International interaction and global peace in light of international convergence: A strategy to achieve environmental diplomacy. International Journal of Environmental Science and Technology, 14(7), 1573-82 [DOI:10.1007/s13762-017-1251-0]
Tehran Convention. (2003). Caspian Sea region. Retrieved from http://www.tehranconvention.org/spip.php?article94
Trump, D. (2019). [Trump: I do not know that climate change has human origin (Persian)]. Retrieved from https://www.bbc.com/persian/world-45860379
United Nations. (2018). [After four years of promising, carbon dioxide production has risen again (Persian)]. Retrieved from https://www.bbc.com/persian/world-46364720
Wolf Jr, Ch., & Rosen, B. (2004). Public diplomacy: How to think about and improve it. Santa Monica: RAND Corporation. https://www.rand.org/pubs/occasional_papers/OP134.html
Zeinolabedin, Y., Yahyapour, M. S., & Shirzad, Z. (2009). Geopolitics and environmental issues in the Caspian Sea. Caspian Journal of Environmental Sciences, 7(2), 113-21. https://cjes.guilan.ac.ir/article_1023_879934ad2b7d59b384233a544f512c72.pdf