ارزیابی نقادانه روش‌شناسی های آینده‌نگاری و آینده پژوهی

نوع مقاله: ترجمه

نویسندگان

1 استاد فلسفه و رو ششناسی علوم در کالج اسلامی لندن، مشاور ارشد مؤسسۀ آموزش متکی به تخصص، دانشگاه میدلسکس (لندن)

2 استادیار دانشگاه علوم پزشکی تهران

چکیده

هدف مقاله­ی حاضر ارزیابی نقادانه برخی از شناخته شده ترین روش­هایی است که در مطالعات آینده ها (یا پژوهش آینده ها) [1]  و شیوه­های آینده­نگاری[2] مورد استفاده قرار می­گیرد. پس از ارائه برخی ملاحظات مقدماتی (بخش 1)، بحثم را از  یک مسیر غیر مستقیم پی می­گیرم: از طریق تحلیل تفصیلی شباهت­ها و تفاوت­های میان دانش نظری/علم نظری و فناوری. این بخش اساس بحث­های بخش بعدی مقاله است. به­علاوه، این بخش تأثیر مستقیمی بر موضوعات مهم دیگر مرتبط با مطالعات آینده هادارد، از جمله بحث های مربوط به ابهام در مفهوم «اتخاذ تصمیمات عقلانی »، روشن نبودن وضعیت مطالعات آینده ها به عنوان رشته­ای دانشگاهی، و استفاده­ی گمراه­کننده از دو مفهوم کلیدی «روش» و «روش­شناسی». در بخش­های سه و چهار به این مفاهیم خواهم پرداخت. در بخش پنج، به شکلی نقادانه به ارزیابی چند چارچوب روش­شناسی مشهور می پردازم که به طور کلی در علوم انسانی و اجتماعی ، و نیز در مطالعات آینده ها استفاده می­شود. این روش شناسی ها عبارتند از: ، پوزیتیویسم، پساپوزیتیویسم، برساخت­گرایی[3]، نظریه انتقادی[4] (انتقادی­گرایی[5])، و کنش-تحقیق. استدلال خواهم کرد که این روش­شناسی­ها، علی­رغم محبوبیت­شان نزد متخصصین در رشته­ی مطالعات آینده ها، کمبودهای جدی­ای دارند. نقص­های این چارچوب­های روش­شناسی بر پیامدهای تحقیقاتی که از طریق آنان انجام می­شود، تأثیر می­گذارد. در بخش 6، منظری فلسفی، به نام عقلانیت نقاد[6]، و یک چارچوب روش­شناسی، به نام تحلیل موقعیت[7] را که می­تواند (با تغییراتی مناسب)، در قالب یک روش جامع(meta-method) ظاهر شود معرفی می­کنم. بخش 7 مربوط به مقایسه­ای انتقادی میان عقلانیت نقاد و چند چارچوب روش­شناسی مشهور در مطالعات آینده ها است، و در بخش پایانی (بخش 8) تلاش خواهم کرد به اختصار نشان دهم چطور عقلانیت نقاد می­تواند به بهبود کارایی شیوه­های آینده­نگرانه کمک کند.



[1] Futures Studies


[2] foresight practices


[3] constructionism


[4] critical theory


[5] criticalism


[6] Critical Rationalism


[7] Situational Analysis

کلیدواژه‌ها

موضوعات


پایا، علی، فقیه به منزله مهندس: ارزیابی نقادانه جایگاه معرفت شناسانه فقه"، فصلنامه مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، شماره 63، سال نوزدهم، شماره دوم، 1394، صص 173-198.

پایا، علی، فلسفه تحلیلی از منظر عقلانیت نقاد، تهران: طرح نقد، 1395.

پایا، علی، " بدفهمی مفهوم عینیت در علوم انسانی و اجتماعی"، مندرج در فلسفه تحلیلی از منظر عقلانیت نقاد، تهران: طرح نقد، 1395الف.

پایا، علی، " آیا قوانین بنیادین فیزیک واقع نما هستند؟"، مندرج در فلسفه تحلیلی از منظر عقلانیت نقاد، تهران: طرح نقد، 1395ب.

پایا، علی، " در قوت ها و ضعف های مهندسی و تاثیر آن در علوم انسانی و اجتماعی"، فصلنامه دانشگاه اسلامی، سال 18، شماره 3، پائیز 1393، صص- 363-388. این مقاله همچنین در کتاب نگارنده با عنوان  گره گشایی به شیوه فیلسوفان و مهندسان: مجموعه مقالات در باره علم، تکنولوژی و سیاستگذاری، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی، 1396 مندرج است.

فولسدال، دگفین، "هرمنیوتیک و روش فرضیه ای-قیاسی"مندرج در، فلسفه تحلیلی از منظر عقلانیت نقاد، تهران: طرح نقد، 1395.

Agassi, Joseph. (1966) “The Confusion Between Science and Technology in the Standard Philosophies of Science”, Technology and Culture 7:3, 348-366.

Agassi, Joseph (1975), “”, Science in Flux, Dordrecht, Holland: D. Reidel Publishing Company.

Argyris, C., Putnam, R., & Smith, D. M. (1985), Action Science: Concepts, Methods, and Skills for Research and Intervention, San Francisco: Jossey-Bass.

Aristotle. (2000). Nicomachean Ethics, Edited by Roger Crisp, Cambridge: Cambridge University Press.

Bartley, William. (1962/1982), “The Philosophy of Karl Popper: Part III. Rationality, Criticism, and Logic”, Philosophical, Vol. 11, Nos. 1–2, pp. 121–221.

 Bell, Wendell (1997). Foundations of Futures Studies, 2 vols, New Brunswick, USA: Transaction Publishers. Vol.1- History, Purpose, Knowledge; vol. 2 – Values, Objectivity, and the Good Society.

Ben-Israel, Isaac. (1989), “Philosophy and Methodology of Intelligence: The Logic of Estimate”, Intelligence & National Security, Vol. 4, No. 4, 1989, p. 682.

Berlin, Isaiah. (1978) “The Concept of Scientific History”, in Concepts and Categories, OUP, p. 105.

Chih Lin, Ann. (1998), “Bridging Positivist and Interpretivist Approaches to Qualitative Methods”, Policy Studies Journal, Vol. 26, No. I, pp.162-180.

Crotty, Michael. (2003), The Foundations of Social Research: Meaning and Perspective in the Research, London: Sage Publications.

Denzin, Norma. (1992), Symbolic lnteractionism and Cultural Studies: The Politics of Interpretation, Oxford: Blackwell.

Duhem, Pierre. (1954/1982), The Aim and Structure of Physical Theory, Princeton: Princeton University Press.

Duin, Patrick van der (ed). (2007). Knowing Tomorrow: How Science Deals with the Future? Delft: Eburon Academic Publishers.

Edgar, Andrew. (2006),  Habermas: The Key Concepts, London: Routledge.

Harry Eckstein. (1988), “A Culturalist Theory of Political Change”, The American Political Science Review, Vol. 82, No. 3, pp. 789-804.

Føllesdal, Dagfinn. (1994). “Hermeneutics and Hypothetico-Deductive Method” in Readings in the Philosophy of Social Sciences, edited by Michael Martin & Lee McIntyre, The MIT Press.

Glenn, Jerome and Gordon, Theodore. (2003 & 2006), Futures Research Methodology– Version 2.0 and Version 3.0 CD-ROM The Millennium Project, Garrison Street, NW, Washington, D.C.   Harman, William. (1976), an Incomplete Guide to the Future, San Francisco: San Francisco Book Company Inc.

Heidegger, Martin. (1977/1993) “The Question Concerning Technology,” reprinted in Basic Writings, London: Harper Collins Publishers.

Hudson, L.A. and Ozanne, J.L. (1988) ‘Alternative Ways of Seeking Knowledge in Consumer Research’, Journal of Consumer Research, 14(4): 508–521.

Husserl, Edmund. (1913/2014). Ideas: General Introduction to Pure Phenomenology, London: Routledge.

Inayatullah, Sohail. (2013), Futures Studies: Theories and Methods, available at: http://www.wfsf.org/resources/pedagogical-resources/articles-used-by-futuresteachers/90-inayatullah-futures-studies-theories-and-methods-published-version-2013with-pics/file (accessed on: 10/3/2015).

Kuipers, Theo (ed.). (1987). What is Closer-to-the-truth?: A Parade of Approaches to Truthlikeness, Amsterdam: Rodopi, B. V. 

Kuhn, Thomas, (1968/1070), The Structure of Scientific Revolutions, Chicago: University of Chicago Press.

Kumar, Ranjit. (2005) Research Methodology: A Step-by-Step Guide for Beginners: London: Sage Publications.

Lang, Trudi, (n.d.), “An Overview of Four Futures Methodologies”, available at: http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.455.1045&rep=rep1&type=pdf, (accessed on: 10/3/2015).

Lyotard, Jean-Francois. (1979), The Postmodern Condition: A Report on Knowledge, Manchester University Press.

McArthur, Dan. (2006).  “Contra Cartwright: Structural Realism, Ontological Pluralism and Fundamentalism about Laws”, Synthese, Vol. 151, No. 2, pp. 233-255.

Meyerson, Emile. (1962). Identity and Reality, New York: Dover Publications.

Miller, David. (1994), Critical Rationalism: A Restatement and a Defence, Chicago and La Salle: Open Court.

Miller, David. (2003). 'The Uniformity of Nature: What Purpose Does It Serve? Comments on Karl Milford's "Inductivism in 19th Century German Economics"', pp.293-297, in Friedrich  Stadler, editor, Induction and Deduction in the Sciences, Dordrecht : Kluwer Academic Publishers.

Miller, David. (2006), Out of Error, Aldershot: Ashgate.

Miller, David. (2008), “Overcoming the Justificationist Addiction”, Pazhohesh-hay-e Falsafi (Philosophical Investigations), Vol. 1 (1), pp. 1-16.

Miller, David, (2009) “Putting Science to Work,” lecture presented at a number of academic centres in 2006 and 2013. One version of the paper (Dec. 2009) was kindly provided by the author.

Miller, David. (2014), “Deductivist Decision Making”, Unpublished Manuscript.

Mittelstaedt, Peter. (1963/1975), Philosophical Problems in Modern Physics, Dordrecht: D. Reidel Publishing Co.

Moore, Michael. (1989), “The Interpretive Turn in Modern Theory: A Turn for the Worse?”, Stanford Law Review, Vol. 41, No. 4, pp. 871-957.

Nagel, Ernest. (1961), The Structure of Science: Problems in the Logic of Scientific Explanation, Harcourt, Brace & World.

Niinilutto, Ilkka. (2001). “Futures Studies: Science or Art?” Futures, Vo. 28, No. 6-7, pp. 6369.

Peter, Paul & Olson, Jerry. (1983). “Is Science Marketing?” Journal of Marketing, 1983, pp. 111-125.

Paillard, Sandrine. (2006), “Futures studies and public decision making in Sweden”, Foresight, Vol. 8 Iss 5 pp. 56 – 61.

Paya, Ali. (2012), “How indigenous are ‘indigenous sciences’? The Case of ‘Islamic Sciences’”, in Asia, Europe, and the Emergence of Modern Science: Knowledge Crossing Boundaries, edited by Aron Bala, Palgrave.

Paya, Ali. (2015a), “The Transdisciplinary Approach: A Critical Appraisal from an ‘Islamic Perspective’”, American Journal of Social Sciences, Vol. 32 (1), pp. 23-48.

Paya, Ali. (2015b), “A Critical Assessment of the Programmes of Producing ‘Islamic Science’ and ‘Islamisation of Science/Knowledge’”, International Studies in the Philosophy of Science, Vol. 29, No. 3, 311–335.

Paya, Ali, (2017), Methods and Perspective in Islamic Studies, London: ICAS Press

(forthcoming).

Peter, Paul & Olson, Jerry. (1983). “Is Science Marketing?” Journal of Marketing Vol. 47, pp. 111-125.

 Popper, Karl. (1944), The Poverty of Historicism, Routledge.

Popper, Karl. (1945/1971). The Open Society and Its Enemies, fifth edition, London: Routledge.

Popper, Karl. (1963), Conjectures & Refutations, Routledge.

Popper, Karl. (1979), Objective Knowledge, Oxford: Oxford University Press

Popper, Karl. (1994), The Myth of the Framework, London: Routledge.

Reason, P. & Torbert, W.R. (2001), “The action Turn: Towards a Transformational Social Science,” Concepts and Transformation, Vol. 6, no. 3, pp. 1-37.

Reckwitz, Andreas. (2002), “Theorizing Toward a Theory of Social Practices: A Development in Culturalist Theorizing”, European Journal of Social Theory, 5(2), pp. 243–263.

Redhead, Michael. (1995), From Physics to Metaphysics, Cambridge: Cambridge University Press.

Royle, Nicolas. (2000). Deconstructions: A User's Guide, , London: Palgrave Macmillan.

Shumaker, R.W., Walkup, K.R. and Beck, B.B., (2011). Animal Tool Behavior: The Use and Manufacture of Tools by Animals, Baltimore: Johns Hopkins University Press. 

Suppe, Frederick, ed. (1977), The Structure of Scientific Theories, Champaign, IL: University of Illinois Press.

The FHE Team (2015), “Future Studies Methodologies”, available at: http://futurehumanevolution.com/future-studies-methodologies-and-future-humanevolution (accessed on: 10/3/2015).

VanderStoep, Scott and Johnston, Deirdre. (2009), Research Methods for Everyday Life: Blending Qualitative and Quantitative Approaches, San Francisco: Jossey-Bass.

Verdugo, Carlos . (2009)“Popper’s Thesis of the Unity of Scientific Method: Method Versus Techniques,” in Zuzana and Cohen, Rethinking Popper, 155-60.

Vision, Gerald. 1989. Anti-Realism and Other Manufactured Truth, London: Routledge. Vision, Gerald. 2008. Veritas, Massachusetts: MIT Press.

Voros, Joseph. (2007). “On the Philosophical Foundations of Futures Research,” in Knowing Tomorrow: How Science Deals with the Future? Edited by Patrick van der Duin, Delft: Eburon Academic Publishers, pp. 69-90.

Wagar, W. W. (1993), “Embracing Change: Futures Inquiry as Applied History”, Futures, Vol. 25, No. 4, pp. 449-455.

 Wittgenstein, Ludwig. 1953/2009. Philosophical Investigations, London: Wiley-Blackwell.