تنوع و پویایی سیاست‌های دولت در مسیر شکل‌گیری و تکامل صنایع راهبردی: صنعت توربین‌های گازی در ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری مدیریت تکنولوژی، دانشکدۀ مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی (نویسندۀ مسئول)

2 استاد دانشکدۀ مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی

3 دانشیار دانشکدۀ مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی

4 استاد دانشکدۀ مدیریت و فناوری‌های نرم، دانشگاه صنعتی مالک اشتر

چکیده

بسیاری از صاحب‌نظران بر نقش دولت و سیاست‌های آن در شکل‌گیری و تکامل صنایع تولیدکنندۀ محصولات و سامانه‌های پیچیده تأکید کرده‌اند. از طرفی، ایران در سال‌های گذشته برای دستیابی به دانش و فناوری‌های ساخت توربین‌های گازی، به عنوان یک محصول و سامانۀ پیچیده، تلاش زیادی کرده است و به نتایج قابل ملاحظه‌ای نیز دست یافته است. صنعت توربین‌های گازی یکی از صنایع راهبردی و دربرگیرندۀ فناوری‌ها و محصولاتی است که در دامنۀ وسیعی از صنایع نظیر انرژی، نفت و گاز و دفاعی کاربرد دارند. این مقاله، با استفاده از رویکرد کیفی و استراتژی پژوهش مطالعۀ موردی، به مطالعۀ تنوع و پویایی‌های سیاست‌های دولت در راستای شکل‌گیری و تکامل این صنعت پرداخته است. داده‌های این پژوهش از طریق مصاحبه با خبرگان صنعت و سیاست‌گذاری، مطالعۀ اسناد و مدارک و مشاهدات گردآوری شده است. یافته‌های پژوهش گویا است که دولت با ایفای نقش‌هایی چون راهبر و هماهنگ­کننده، سرمایه‌گذار و تأمین‌کننده مالی، مشتری و بهره‌بردار و توانمندساز و تسهیل‌گر و اعمال سیاست‌هایی متناسب با هر نقش، بستر لازم برای شکل‌گیری و تکامل این صنعت را فراهم آورده است. نوآوری این پژوهش آن است که به واکاوی تنوع و پویایی سیاست‌های تأثیرگذار دولت بر شکل‌گیری و تکامل یک صنعت راهبردی با محصولات و سامانه‌های پیچیده در کشور ایران پرداخته که تحت شرایط خاصی از جمله تحریم‌های بین‌المللی بوده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


دانایی­فرد، حسن. 1389. استراتژی‌های نظریه­پردازی. تهران: سمت.

شرکت مادر تخصصی توانیر. 1394. «آمار تفصیلی صنعت برق ویژۀ تولید نیروی برق». معاونت منابع انسانی و تحقیقات. قابل دسترس در: http://amar.tavanir.org.ir

صفدری رنجبر، مصطفی و دیگران. 1395 الف. «پیشران‌های کسب و ایجاد قابلیت‌های فناورانه ساخت محصولات و سامانه‌های پیچیده در بنگاه‌های متاخر: مطالعة موردی شرکت توربوکمپرسور نفت». مدیریت نوآوری. سال 5. شمارة 3. صص 1-26.

کیامهر، مهدی. 1392. «توانمندی‌های فناورانه عرضة کالاهای سرمایه‌ای پیچیده در کشورهای در حال توسعه: مطالعة موردی یک شرکت در صنعت برقابی ایران». سیاست علم و فناوری. سال 6. شمارة 1. صص 67-80.

Choung, J. Y., Hwang, H. R. 2007. "Developing the complex system in Korea: the case study of TDX and CDMA telecom system". International Journal of Technological Learning, Innovation and Development. Vol 1. No 2.

Creswell, J. W. 2009. Research design: qualitative, quantitative and mixed method approaches. Thousand oaks. CA: Sage.

 Davies, A., Brady, T. 1998. "Policies for a complex product system". Futures. Vol 30. No 4.  pp 293–304.

Eisenhardt, K., M. 1989. "Building theories from case study research". Academy of Management Review. Vol 14. No 4. pp 532-550.

Hobday, M., Rush, H. and Tidd, J. 2000. "Innovation in complex products and system", Research Policy, Vol 29.  No 7-8.  pp 793–804

International Energy Agency 2017. Key world energy statistics. available at: http://www.iea.org/statistics/

Kiamehr, M., Hobday, M., Kermanshah, A. 2013. "Latecomer systems integration capability in complex capital goods: the case of Iran’s electricity generation systems". Industrial and Corporate Change. pp. 1–28.

Kiamehr, M. 2016. "Paths of technological capability building in complex capital goods: The case of hydroelectricity generation systems in Iran". Technological Forecasting and Social Change, Vol 122.  pp 215-230.

Kiamehr, M., Hobday, M., Hamedi, M. 2015. “Latecomer firm strategies in complex product systems (CoPS): The case of Iran’s thermal electricity generation systems”. Research Policy. Vol 44.  No 6.  pp 1240–1251.

Kim, L. 1997. Imitation to Innovation: the Dynamics of Korea’s Technological Learning. Boston: Harvard Business School Press.

Lee, K. 2005. “Making a Technological Catch‐up: Barriers and opportunities”, Asian Journal of Technology Innovation. Vol 13. No  2.  pp  97-131.

Lee, J., J & Yoon, H. 2015. “A comparative study of technological learning and organizational capability development in complex products systems: Distinctive paths of three latecomers in military aircraft industry”. Research Policy. Vol 44. No 7.  pp  1296–1313.

Lin, Y., Rasiah, R. 2014. “Human capital flows in Taiwan’s Technological catch-up in integrated circuit manufacturing”. Journal of Contemporary Asia. Vol 44.  No 1.  pp. 64-83.

Majidpour, M. 2012. “Heavy duty gas turbines in Iran, India and China: Do national energy policies drive the industries?” Energy Policy. Vol 41.  pp 723-732.

Majidpour, M. 2017. “International technology transfer and the dynamics of complementarity: A new approach”. Technological Forecasting and Social Change. Vol 122.  pp 196-206.

Majidpour, M. 2016. “Technological catch-up in complex product system”. Journal of Engineering and Technology Management. Vol  41. pp 92-105.

Malerba, F., Nelson, R. 2011. “Learning and catching up in different sectoral systems: evidence from six industries”. Industrial and Corporate Change. Vol 20.  No 6.  pp 1645-1675.

Miles, M. B., Huberman, A. M. 1994. Qualitative Data Analysis: An Expanded Sourcebook. SAGE Publication.

Mowery, D. C., and  Rosenberg, N. 1981. “Technical Change in the Commercial Aircraft Industry, 1925-1975”. Technological Forecasting and Social Change. Vol 20.  pp 347-358.

Niosi, J., Godin, B., Manseau, A. 2000. Canada’s National system of Innovation. McGill-Quenn’s University Press.

OECD 1999. Managing National Innovation Systems. Paris.

Pack, H., Saggi, K. 1997. “Inflows of foreign technology and indigenous technological development”. Review Development Economy. Vol 1. No 1. pp 81-98.

Park, T. Y., & Kim , J. Y. 2014. “The capabilities required for being successful in complex product systems: case study of Korean e-government”. Asian Journal of Technology Innovation. Vol 22. No 2.  pp 268–285.

Ren, Y. T. and Yeo, K. T. 2006. “Research Challenges on Complex Product Systems (CoPS) Innovation”. Journal of the Chinese Institute of Industrial Engineers, Vol 23. No 6.  pp 519-529.

Safdari Ranjbar, M., Park, T., Kiamehr, M. 2018. “What Happened to Complex Product Systems Literature over the Last Two Decades: Progresses so far and Path Ahead”. Technology Analysis and Strategic Management. Vol 30.  No. 8. pp 948-966.

Teixeira, F., Guerra, O., Ghirardi, A. 2006. “Barriers to the Implementation of Learning Networks in Complex Production Systems: A Case Study on Offshore Oil Rigs”, Latin American Business Review,Vol 7. No 2. pp 71-92.

Yin, R. K. 2003. Application of Case Study Research. 2th Edition. Sage Publication.

Yin, R., K. 2014. Case Study Research: design and Methods. 5th Edition. Sage Publication.

Zhang, L., Lam, W., Hu, H. 2013. “Complex product and system, catch-up, and sectoral system of innovation: a case study of leading medical device companies in China”. Int. J. Technological Learning, Innovation and Development. Vol 6. No 3.