ایرانیان و مشارکت سیاسی: فراتحلیل انتقادی مطالعات انجام شده در زمینه مشارکت سیاسی در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکترا، گروه علوم سیاسی و جامع هشناسی، دانشکده علوم سیاسی و اجتماعی، دانشگاه تحصیلات عالی اسکولا نرمال سوپریور، فلورانس، ایتالیا.

2 استادیار جامع هشناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشکده اقتصاد و علوم اجتماعی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

چکیده

مشارکت سیاسی شهروندان، برای استقرار، حفظ و استمرار دموکراسی امری حیاتی است. در نتیجه، تحقیقات بسیاری در زمینه عوامل موثر بر مشارک سیاسی در ایران انجام شده است که هر یک، از نظرگاهی خاص، به موضوع پرداخته‌اند. بر این اساس و با توجه به اهمیت فهم یکپارچه‌ی دلایل مشارکت سیاسی شهروندان، در این مطالعه تلاش کرده‌ایم با اتخاذ رویکرد فراتحلیل انتقادی، به بررسی مطالعات انجام شده در این زمینه بپردازیم. در این راستا، با اتخاذ استراتژی نمونه‌گیری هدفمند، سیزده مقاله از میان مقالات منتشر شده در ده سال اخیر انتخاب و مطالعه شدند. بررسی انتقادی مقالات پیرامون سه محور اصلی (تعریف متغیر وابسته، مبانی نظری و چارچوب نظری) نشان داد مقالاتِ مورد نظر در هر سه محور از ضعف معرفت‌شناختی رنج می برند. هم‌چنین در اکثر موارد، این مطالعات صرفاً به تحلیل سطح خُرد پرداخته‌اند و قسمت ادبیات پژوهش آن‌ها نیز از انسجام منطقی برخوردار نبودند. علاوه بر این، مطالعات انجام‌شده عمدتاً فاقد چارچوب نظریِ منسجم‌اند و در قسمت‌های مختلف آن‌ها نیز مشکلات روش‌شناختی به چشم می‌خورد. با وجود این، از نقطه نظر نتایجِ پژوهشی می‌توان گفت تصوّر گشودگی سیاسی و به تبع آن تصوّر اثربخش بودن مشارکت، هم‌چنین رسانه‌ها و عضویت در انجمن‌ها و تشکل‌ها از مهم‌ترین عوامل افزایش مشارکت سیاسی متعارف شهروندان (رفتار رای‌دهی) بوده‌اند، در حالی که رویکرد سرنوشت‌گرایی و احساس بی‌قدرتی موجب کاهش این نوع مشارکت سیاسی شده‌اند. در انتها، با توجه به فقدان مدل نظری مشارکت سیاسی در تحقیقات داخلی، مدل‌ ترکیبیِ سطح خُرد جهت استفاده در تحقیقات آینده معرفی گردید.

کلیدواژه‌ها

موضوعات