تحلیلی بر چالشهای جهانی شدن در سازمان های دولتی ایران (مطالعه ی موردی: چهار وزارتخانه علوم، تحقیقات و فناوری، فرهنگ و ارشاد اسلامی، صنعت ـ معدن و تجارت و ورزش و جوانان)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه پیام نور

2 نهاد ریاست جمهوری

چکیده

باتوجه به اهمیت پدیده جهانی‌شدن، در این تحقیق بر آن بودیم که به تحلیل چالش‌های سازمان‌های دولتی کشورمان در مواجهه با جهانی‌شدن بپردازیم. در این راستا نیز چهار وزارتخانه را به صورت تصادفی به عنوان نمونه مورد مطالعه این تحقیق بررسی کردیم. هدف اصلی‌ این تحقیق این است که با شناسایی و اولویت‌بندی چالش‌های پیش روی سازمان‌های دولتی کشورمان، با استفاده از نظرات مدیران و محققان حوزه‌ی مدیریت دولتی، این سازمان‌ها بتوانند با دسترسی به اهمیت چالش‌هایی که پیش رو دارند و راهکارهای مقابله با آنها چشم‌انداز روشن‌تری در تصمیم‌گیری‌های خود به دست آورند. به منظور انجام این تحقیق ابتدا مروری داشتیم بر ادبیات تحقیق جهانی‌شدن و در ادامه نیز با انجام تعدادی مصاحبه با خبرگان، محققان و اساتید دانشگاه چالش‌های موجود را ادغام، حذف یا اضافه نمودیم و در نهایت به ترکیب نهایی چالش‌ها رسیدیم. در ادامه نیز با توزیع پرسش‌نامه بین مدیران و کارکنان سازمان‌های مورد مطالعه و سنجش میزان اهمیت هر چالش‌ها کار را ادامه دادیم. سپس چالش‌ها را با استفاده از تکنیک تحلیل عاملی دسته‌بندی نمودیم و با استفاده از روش تاپسیس فازی آن‌ها را رتبه‌بندی نمودیم. در نهایت نیز تعداد راهکارهایی برای مقابله با مهم‌ترین چالش‌ها به صورت کلی برای چهار بعد از ابعاد هشتگانه ارائه نمودیم و با استفاده از نظرات خبرگان میزان عملی‌بودن این راهکارها را به صورت فازی سنجیدیم و راهکارهای مناسب و متناسب با شرایط فرهنگی موجود کشورمان را برای استفاده متخصصان و مدیران، سیاست‌گذاران و محققان این حوزه معرفی کردیم.

کلیدواژه‌ها


 

مقدمه

جای‌ بسی‌ تأسف‌ است‌ که‌ بسیاری‌ از افراد در زمینه­ی‌ برخی‌ از پدیده‌های‌ عصر حاضر از قبیل جهانی‌شدن به نزاع‌ با یکدیگر افتاده‌اند، بدون‌ این‌ که‌ شناختی‌ ولو نسبی‌ از این‌ پدیده‌های‌ نوظهور داشته‌ باشند. جهانی‌­شدن‌ نه‌ چنان‌ که‌ طرفداران‌ پر و پا قرص‌ آن‌ مطرح‌ می‌کنند، نوشداروی‌ همه­ی‌ دردهای‌ قرن‌ حاضر است‌ و نه‌ چنان‌ که‌ برخی‌ باور دارند، توطئه‌ و فاجعه‌ نظام­های‌ مبتنی‌ بر دموکراسی‌. آن­ها غافل‌ از آن‌اند که‌ جهانی‌­شدن‌ حتی‌ بدون‌ اظهارنظر آنان نیز‌، به‌عنوان‌ واقعیتی‌ انکارناپذیر وجود و حضور دارد. آری ‌جهانی‌­شدن‌ با ماست‌، چه‌ باور کنیم‌، چه‌ نکنیم‌، چه‌ بپذیریم‌ و چه‌ نپذیریم‌ و چه‌ بپسندیم‌ یا نپسندیم و تنها‌ با شناخت‌ فرصت‌ها و تهدیدهای‌ آن می‌توان‌، از فرصت‌هایش‌ استفاده‌ کرده‌ و تا حد ممکن‌ تهدیدهایش را خنثی نمود‌. نقطه­ی‌ آغازین‌ این‌ راه‌ شناخت‌ جهانی‌­شدن‌ است‌. شناخت‌ بی‌غرض ‌آن‌ به‌ شکل‌ یک‌ پدیده­ی‌ نوظهور. باید بدانیم‌ که‌ برچسب­هایی‌ که‌ پیش‌ از شناخت‌ جهانی‌­شدن‌ بدان‌می‌زنیم‌، تغییری‌ در تحقق‌ آن‌ به‌ وجود نمی‌آورد و تنها ما را ناتوان‌تر می‌سازد، چرا که‌ بدون‌ شناختش‌ توان‌ مواجه‌ با آن‌ را نیز از دست‌ داده‌ایم‌. این‌ تحقیق‌ کوششی‌ است‌ در این‌ راه‌، تا با شناختی‌ نسبی‌ از جهانی‌­شدن‌، به‌ تحولاتی‌ که‌ در عرصه­ی‌ سازمان­های دولتی کشورمان‌ پدید می‌آورد، بپردازیم‌ تا خود را در مواجهه‌ با تحولات‌ آن‌، تواناتر سازیم‌.

اما از طرف دیگر باید در نظر داشت که جهانی­شدن فقط یک پدیده بیرونی نیست که برای سازمان­ها رخ دهد، بلکه شرایط ایجاد شده ناشی از جهانی­شدن، نوعی الگوهای ذهنی جدید پدید می­آورد که همین الگوهای ذهنی بر روند تصمیم­گیری و تصمیم­سازی سازمان­ها تأثیر می­گذارد. امواج جهانی­شدن در سازمان­های مختلف و ضرورت خلق الگوهای فرافرهنگی و فراملّی از یک سو و امواج ناشی از صلابت و پایداری فرهنگ­های بومی از سویی دیگر، چالش­های فراوانی را برای سازمان­ها به وجود خواهند آورد.

امروزه سازمان­های دولتی ایران به صورتی بسیار قابل توجه در معرض پدیده­ی جهانی­شدن قرار گرفته­اند و بیشتر آن­ها بدون اینکه بدانند و متوجه باشند در حال دست و پنجه نرم کردن با این پدیده هستند، این تحقیق نیز با رویکردی کاملاً علمی و نظام­مند در جهت شناسایی چالش‌های حاصل از جهانی­شدن برای سازمان­های دولتی ایران در حوزه­ای محدود و روی چهار وزارتخانه منتخب تلاش می‌نماید.

 

ادبیات تحقیق

جهانی­شدن هم جای امیدواری و هم جای نگرانی است. بررسی تغییرات اقتصادی صد سال گذشته مزایای پرتأثیر و متعدد جهانی­شدن از جمله افزایش امکان انسجام اقتصاد جهانی، جریان عوامل تجارت و نیز قدرت ایده­ها و اطّلاعات در شبیه­سازی روند اقتصادی و سیاسی را نشان می‌دهد. کشورهایی که بیش از همه، پذیرایِ جهانی­سازی بوده­اند، از سایر کشورها پیشرفت بیشتری کرده­اند (2000،Craft ).

جهانی‌شدن را این گونه نیز تعریف کرده‌اند: فرآیند افزایش دادن به هم پیوستگی متقابل فرهنگی و اجتماعی، وابستگی متقابل سیاسی و نیز انسجام اقتصادی، مالی و بازاری (Eden et al., 2001; Molle, 2002).

جهانی­شدن، تجارت جهانی و بازارهای سرمایه را آزاد کرده است و بدین ترتیب، عرصه­ایی نو و رقابتی و چالش­برانگیز برای همه­ی شرکت­های کوچک و متوسط پدید آمده است (Nolan & Zhang, 2003). به سبب روندهای موجود در جهت وابستگی بیشتر کشورها به همدیگر، چند تغییر در محیط تجاری، رخ داده است. بازارهایی جهانی برای کالا، خدمات، نیروی کار و سرمایه­ی مالی، ایجاد شده است (Deardorff& Stern, 2002; Hansen, 2002). تقاضاهای مصرف­کنندگان در سراسر دنیا همسان شده است                 (Fram & Ajami, 1994; Levitt, 1983). بر اثر پیشرفت­های حاصل در حمل و نقل و ارتباطات، آزادسازی تجارت و سرمایه­گذاری، پیوسته افزایش می­یابد و این امر، به افزایش حجم معاملات تجاری بین­المللی انجامیده است      (Deardorff et al., 2002; Fawcett, Calantone, & Smith, 1997; Fawcett &Closs, 1993). روندهای فوق دو تأثیر اساسی جهانی‌شدن را به همراه داشته است که   عبارت­اند از ایجاد فرصت­ها و تهدیدها در بازار جهانی                         (Hitt, Keats, &DeMarie, 1998; Molle, 2002; Sanchez, 1997).

جهانی‌شدن، از نظر ایجاد انسجام در اقتصاد بین­المللی، به سبب حذف تدریجی مرزها میسر شده است و همین امر، مشخصه­ی اصلی جهانی‌شدن استPorter & Steger,1998)).

جدول مربوط به چالش­های استخراج شده در این تحقیق به شرح زیر ارائه می­گردد:

ردیف

عنوان چالش

مرجع انتخاب چالش

1

جذب سرمایه­ی بین­المللی و سرمایه­ی شرکت­های چندملیتی

Korhonen,1999-Harvey et al., 2002- Kotler,2003- Knight, 2000

2

هدفمندی هزینه­ها و سرمایه­گذاری­های دولتی و غیردولتی در بخش عمومی

گل محمدی، 1386

3

توجه مدیران به اقتصاد سیاسی بین­الملل (ارتباط بین اقتصاد و سیاست)

از مصاحبه به دست آمده است.

4

پیچیدگی قوانین حقوقی و مالی بین­المللی

از مصاحبه به دست آمده است.

5

توسعه­ی زیرساخت­های حمل ونقل کالا

Deardorff et al., 2002-Graham, 1999-Knight, 2000

6

آشنایی مدیران با زمینه­های ایدئولوژیک فرآیند جهانی­شدن

شیرودی،1386

7

تاثیرگذاری بر هویت فردی، سازمانی و ملّی کارکنان سازمان­ها

گل محمدی، 1386

8

گسترش نفوذ شرکت­های چندملیتی در ارائه­ی خدمات عمومی

گل محمدی، 1386

9

کاهش نقش و اقتدار دولت

دادگران،1385

10

ضرورت نوآوری مداوم

Acs,1999

11

سرمایه گذاری بیشتر روی تحقیقات

World Bank 1999- Markusen &Venables,1999- Peterson et al., 2002-DeMeyer,1992- Bridges et al., 1991

12

بهره­گیری از سازمان­های غیردولتی(NGO) برای فعالیت در سایر کشورها

گل محمدی، 1386- دادگران،1385

13

تغییرات قوانین کار به منظور تطبیق با مقررات جهانی و جابه­جایی نیروی کار

UNCTAD, 1999

14

قوانین بهداشتی و سلامتی و استانداردهای حداقلی

از مصاحبه بدست آمد.

15

ایجاد بستر قانونی مناسب برای یکپارچه­سازی اقتصاد محلی با اقتصاد جهانی

UNCTAD, 1999-Keohane & Nye ,2000-Eden et al., 2001 -Hafsi, 2002

UNCTAD, 2001

16

گسترش سازمان­های غیردولتی فراملّی

دادگران،1385

17

قوانین و نظام مقابله با فساد اداری

Freund & Djankov ,2000

Eden et al., 2001 – Hafsi , 2002

18

تأثیر رسانه­های مجازی و شبکه­های اجتماعی مجازی بر فعالیت سازمان­ها

جاسبی، 1381

19

مشکل شدن مدیریت سرمایه­های اجتماعی

دادگران،1385- سلام زاده،1389

20

تسریع در فرآیند خصوصی سازی

Eden et al., 2001- Hafsi, 2002

21

توسعه و فراگیرشدن تجارت الکترونیک

Hamil,1997- Kotler,2003

ayres,1999- Ng & Yeats,1999- Anderson,2000

22

لزوم مشارکت در سازمان­های بین­المللی

جاسبی، 1381

23

مدیریت پدیده­ی فرار مغزها (در سازمان­های دولتی)

در مصاحبه ها مورد تاکید قرار گرفت.

24

ایجاد بستر مناسب برای بهره­گیری از فناوری اطلاعات

Ayres,1999- Keohane & Nye,2000- Lituchy and Rail,2000- Tagliavini, Ravarini, & Antonelli,2001

25

ضرورت هدف­گذاری­های مناسب در موضوعات مشترک با دیگر کشورها

Johanson & Vahlne,1990 Johanson&Mattsson,1993- UNCTAD1999- Murray,1993

26

لزوم رعایت استانداردهای جهانی

Keohane & Nye,2000- Murray,1993

27

دسترسی همگانی به منابع تکنولوژیک (شامل منابع مالی و انسانی)

Dicken,2003 - Feenstra,1998 Mittelman,2000- Keohane & Nye,2000- Peterson, Welch, & Liesch, 2002

28

دسترسی به کانال­های مناسب برای انتقال فناوری

Dicken,2003- Feenstra,1998 Mittelman,2000- Peterson, Welch, & Liesch, 2002- Keohane & Nye,2000- Harvey & Novicevic, 2002

29

لزوم ایجاد زیرساخت­های کسب و خلق فناوری

Dicken,2003 - Feenstra,1998 Mittelman,2000 – Keohane & Nye ,2000- Harvey & Novicevic, 2002

30

به دست آوردن سازوکاری برای مقابله با تأثیرگذاری بحران­های یک کشور روی دیگر کشورها

از مصاحبه به دست آمده است.

31

حفظ ثبات سیاسی کشور

UNCTAD, 1999

32

عضویت ایران در سازمان­های تأثیرگذار بر روابط بین­الملل و کنوانسیون­های جهانی

گل محمدی، 1386- جاسبی، 1381

33

ایجاد راهکارهایی برای مقابله با محدودیت­ها و تحریم­های بین المللی

از مصاحبه به دست آمده است.

34

لزوم حرکت از ساختارهای مکانیکی به سوی ساختارهای ارگانیکی (برای حفظ پویایی سازمانی)

Raymond,2003

35

ایجاد سازوکارهای مناسب برای مقابله با تغییرات سریع در محیط فعالیت سازمان­ها

UNCTAD, 1999

از مصاحبه هم به دست آمد

36

لزوم اتخاذ رویکردی بلندمدت با توجه به برنامه­ریزی راهبردی

Raymond,2003- Karagozoglu & Lindell,1998

37

استفاده از نظام­های مدیریتی به منظور بالا بردن بهره­وری و حذف موانع بهبود

Raymond,2003 – Karagozoglu & Lindell,1998

38

دانش کافی مدیران درباره­ی فرهنگ­های مختلف

جاسبی، 1381- شیرودی 1386

39

ایجاد سامانه­هایی به منظور توسعه­ی یادگیری سازمانی و بسط تفکر سیستمی

Karagozoglu & Lindell,1998

40

استفاده از سینرژی (هم افزایی ) فرهنگی با کشورهایی با فرهنگ نزدیک

World Bank,1999- Rowden,2001

41

دانش مدیران در زمینه هدایت ائتلافات بین المللی پایدار

گل محمدی، 1386- جاسبی، 1381

42

توجه به ملاحظات زیست محیطی

moisi,1998

شیرودی،1386

43

تأکید بر منشور اخلاق جهانی و بین­المللی کردن ارزش­های مشترک

World Bank,1999 - Rowden,2001

moisi,1998

44

توسعه­ی فرهنگ مشتری­مداری

World Bank,1999- Fram & Ajami, 1994 -Mohrman,1999

45

تلاش شرکت­ها برای ارتقای مقبولیت و مسئولیت اجتماعی(گسترش الزامات استانداردهای بین المللی مقبولیت و مسئولیت اجتماعی،SA8000)

از مصاحبه به­ دست آمده است.

46

لزوم بازبینی ساختارهای سازمانی اداره­ی امور عمومی

جاسبی، 1381

47

کاهش آزادی عمل در گزینش سیاست­های اقتصادی

از مصاحبه به دست آمده است.

48

برقراری ارتباطات و جلسات و نشست­های تخصصی با متخصصان جهانی

از مصاحبه به دست آمد.

49

لزوم توانمندسازی کارکنان (آموزش مستمر و .....)

Williamson,1998- Murray,1993

50

اهمیت دادن به حفاظت از مالکیت معنوی و ثبت پتنت­ها

از مصاحبه به دست آمده است.

51

هماهنگی با استانداردهای نیروی کار جهانی (مطابق استانداردهای ILO )

Williamson,1998- Keohane & Nye,2000- Murray,1993

52

تغییرات سریع فرهنگی در افراد جامعه (کارکنان سازمان­ها)

جاسبی، 1381- افروغ،1387

53

چالش رو به فزونی بین گفتمان­های مختلف دینی

حجازی،1382- سیدباقری،1382

54

کاهش نقش ملّت- دولت (رویکرد عدالت خواهانه)

گل محمدی، 1386- جاسبی، 1381-

55

افزایش شکاف‌های طبقاتی در درون جوامع

گل محمدی، 1386

56

ضرورت افزایش بازبودن (Openness) تجاری و مالی

افروغ، 1387

از مصاحبه نیز به دست آمده است

روش تحقیق

تحقیق حاضر از نظر روش توصیفی و از حیث هدف کاربردی و از نظر زمان تک مقطعی است و ماهیت روش تحقیق مورد استفاده، پیمایشی به حساب می‌آید. به منظور جمع­آوری اطلاعات، آمیزه‌ای از روش­های تحقیق کتابخانه­ای و میدانی استفاده می­شود. از روش کتابخانه­ای، عمدتاً به منظور مطالعه­ی ادبیات موضوع و بررسی سابقه­ی تحقیق و آشنایی با چالش­های جهانی­شدن در سازمان­های مختلف داخل و خارج از ایران استفاده شده است، در ادامه به منظور شناسایی چالش­های مربوط به جهانی­شدن در محیط داخلی کشورمان و شرایط کنونی آن و شناسایی درجه­ی انطباق چالش­های شناسایی­شده تا این مرحله با حقیقت موجود در سازمان­های کشورمان 12 جلسه با مدیران و محققان حوزه­ی مدیریت دولتی برگزار نمودیم و با توجه به حیطه­ی کاری هریک از آن­ها تعدادی از مهم­ترین چالش­های احتمالی جهانی­شدن در    حوزه­های مختلف با ترکیب یا حذف تعدادی از چالش­ها و در بعضی موارد با اضافه­شدن چالش­های جدیدتر شناسایی شدند. در روش میدانی نیز از مدیران و کارشناسان سازمان­های دولتی در وزارتخانه­های منتخب، خواسته شد تا با پاسخگویی به پرسش­نامه نظر خود را اعلام دارند و مهم­ترین چالش­های مربوط به جهانی­شدن برای سازمان خود را معرفی نمایند و در نهایت با استفاده از تکنیک آماری تحلیل عاملی چالش­های مورد نظر را دسته­بندی نمودیم و با استفاده از تاپسیس فازی میزان اهمیت این چالش­ها و هر یک از ابعاد به دست آمده را با این تکنیک مشخص نموده و رتبه بندی نمودیم.

جامعه­ی آماری ما برای کسب نظرات، مدیران فعال در سازمان­های دولتی می­باشند و نمونه­گیری از آن­ها به روش تصادفی و ترکیب آن با روش نمونه­گیری گلوله­ی برفی می­باشد. در این تحقیق برآنیم تا مطالعه­مان را روی 4 وزارتخانه صنعت،معدن و تجارت، علوم، تحقیقات و فناوری، فرهنگ و ارشاد اسلامی و ورزش و جوانان انجام داده که به صورت تصادفی خوشه­ای از بین وزارتخانه­های مختلف انتخاب شده­اند، متمرکز نماییم و با اخذ نظرات مدیران و کارشناسان این 4 وزارتخانه داده­های لازم برای انجام تحلیل­ها را به دست آوریم. حجم نمونه مورد نیاز را هم با نمونه­گیری اولیه و استفاده از فرمول حجم نمونه برای جامعه­ی آماری نامحدود به دست آورده­ایم. در بخش کیفی نیز از نظرات محققان حوزه­ی مدیریت دولتی استفاده نموده­ایم.

در این تحقیق با در نظر گرفتن فرمول حجم نمونه برای جامعه­ی نامحدود با قرار دادن p=q=0.5  و مقدار خطای 05/0 و Z=1.96 حجم    نمونه­ی لازم برابر با 384 مورد گردید.

بعد از توزیع پرسش­نامه­ها در وزارتخانه­های مورد مطالعه تعداد نمونه­ی    جمع­آوری شده در هر وزارتخانه به شرح زیر به دست آمد: وزارتخانه­ی صنعت، معدن و تجارت، 108 نمونه؛ وزارتخانه­ی علوم، تحقیقات و فناوری، 114 نمونه؛ وزارتخانه­ی فرهنگ و ارشاد اسلامی، 99 نمونه؛ وزارتخانه­ی ورزش و جوانان، 99 نمونه.

شایان ذکر است که با توجه به تمرکز این تحقیق بر خبرگان مشغول به کار در سازمان­های دولتی ایران بود، نمونه از میان مدیران ارشد، میانی و عملیاتی وزارتخانه­های مورد مطالعه انتخاب شدند و در موارد خاص نیز از مدیران خواسته شد که پرسش­نامه را در اختیار کارشناسان ارشد، خبره و باسابقه خود نیز قرار دهند تا نظرات آن­ها نیز کسب گردد. با توجه به احتمال عدم بازگشت برخی از پرسش­نامه­ها ما حدود 440 پرسش­نامه توزیع نمودیم که حدود 56 مورد بیشتر از حد مورد نیاز ما بود تا بدین ترتیب بتوانیم به نمونه مورد نیاز دست پیدا کنیم. اما خوشبختانه در نهایت 420 نمونه     جمع­آوری گردید که بیشتر از حجم نمونه 384 مورد می­باشد و در نتیجه با در نظر گرفتن اینکه کفایت نمونه یکی از معیارهای قابلیت تعمیم نتایج    می­باشد، می­توان با اطمینان روی تحلیل داده­ها و تعمیم آن­ها به جامعه­ی آماری تحقیق اقدام نمود.

ابتدا با استفاده از تحلیل عاملی شروع به دسته­بندی چالش­ها نمودیم و چالش­های مربوط به جهانی­شدن را در دسته­هایی مشخص جانمایی نمودیم. در هر نوبت استفاده از تحلیل عاملی و در چرخش­های مختلف نیز مقدار KMO را نیز محاسبه نمودیم تا کفایت داده­ها برای انجام تحلیل عاملی تأیید گردد.

در این تحلیل میزان KMO برابر با 895/0گردیده است که        نشان­دهنده­ی کفایت داده­ها برای انجام تحلیل عاملی می‌باشد. آزمون بارتلت نیز با هدف بررسی همبستگی مناسب و کافی بین داده‌ها انجام گرفت که با توجه به مقدار کای دو برابر با 225/2783 کفایت داده‌ها جهت انجام تحلیل عاملی و عامل‌بندی متغیرها را نشان می‌دهد.

ابعاد به دست آمده از تحلیل عاملی فوق نیز به شرح زیر بودند:

چالش­های حوزه­ی تجارت و کسب و کار، چالش­های مربوط به نظام­ها و زیرساخت­ها، چالش­های مربوط به حوزه­ی تحقیق و توسعه، چالش­های مربوط به حوزه­ی دولت، چالش­های مدیریتی و سازمانی، چالش­های فرهنگی، چالش­های قانونی و چالش­های مربوط به منابع انسانی. در ادامه چالش­های قرار گرفته در هر بعد را با استفاده از تاپسیس فازی رتبه­بندی نمودیم که خلاصه این تحلیل­ها را در هر بعد در ادامه مشاهده خواهید نمود.

رتبه­ی چالش­های بعد مدیریتی و سازمانی در وزارتخانه­های مورد بررسی

 

 

وزارتخانه علوم، تحقیقات و فناوری

وزارتخانه فرهنگ و ارشاد اسلامی

وزارتخانه صنعت، معدن و تجارت

وزارتخانه ورزش و جوانان

1

گسترش نفوذ شرکت­های چند ملیتی در ارائه­ی خدمات عمومی

1

1

1

1

2

گسترش سازمان­های غیردولتی فراملّی

4

2

3

2

3

لزوم حرکت از ساختارهای مکانیکی بسوی ساختارهای ارگانیکی (برای حفظ پویایی سازمانی)

2

3

2

3

4

لزوم اتخاذ رویکردی بلندمدت با توجه به       برنامه­ریزی راهبردی

3

4

4

4

5

بهره­گیری از سازمان­های غیردولتی برای فعالیت در سایر کشورها

6

5

6

5

6

تأثیر رسانه­های مجازی و شبکه­های اجتماعی مجازی بر فعالیت سازمان­ها

8

6

7

6

7

لزوم بازبینی ساختارهای سازمانی اداره امور عمومی

7

8

8

7

8

استفاده از نظام­های مدیریتی بمنظور بالا بردن بهره­وری و حذف موانع بهبود

5

7

5

8

همانطور که مشاهده می­گردد، در مجموع مهم­ترین چالش­های مربوط به جامعه­ی مورد مطالعه در بعد مدیریتی و سازمانی عبارتند از: گسترش نفوذ شرکت­های چندملیتی در ارائه­ی خدمات عمومی، لزوم حرکت از ساختارهای مکانیکی به سوی ساختارهای ارگانیکی (برای حفظ پویایی سازمانی)، گسترش سازمان­های غیردولتی فراملّی و لزوم اتخاذ رویکردی بلندمدت با توجه به برنامه­ریزی راهبردی. مشاهده می­گردد که در بعد مدیریتی و سازمانی حرکت در مسیر فراملّی و چندملیتی­شدن مورد تأکید قرار می­گرفته است و در این راستا ضروری است که سازمان­ها علاوه بر داشتن رویکردی بلندمدت با توجه به برنامه­ی راهبردی خود باید ساختارهای خود را نیز پویاتر نمایند تا بتوانند تعاملات خود را بهتر مدیریت کنند.

رتبه­ی چالش­های بعد مدیریت منابع انسانی در وزارتخانه­های مورد بررسی

 

 

وزارتخانه علوم، تحقیقات و فناوری

وزارتخانه فرهنگ و ارشاد اسلامی

وزارتخانه صنعت، معدن و تجارت

وزارتخانه ورزش و جوانان

1

مشکل­شدن مدیریت سرمایه­های اجتماعی

1

1

1

1

2

اهمیت دادن به حفاظت از مالکیت معنوی و ثبت پتنت ها

2

2

4

2

3

برقراری ارتباطات و جلسات و نشست­های تخصصی با متخصصان جهانی

6

4

6

3

4

مدیریت پدیده­ی فرار مغزها (در سازمان­های دولتی)

4

3

2

4

5

دانش مدیران در زمینه­ی هدایت ائتلافات بین­المللی پایدار

3

5

3

5

6

لزوم توانمندسازی کارکنان (آموزش مستمر و ...)

5

6

5

6

همانطور که مشاهده می­گردد، در مجموع مهم­ترین چالش­های مربوط به جامعه مورد مطالعه در بعد مدیریت منابع انسانی عبارتند از: مشکل­شدن مدیریت سرمایه­های اجتماعی، اهمیت دادن به حفاظت از مالکیت معنوی و ثبت پتنت­ها، مدیریت پدیده­ی فرار مغزها (در سازمان­های دولتی) و دانش مدیران در زمینه­ی هدایت ائتلافات بین­المللی پایدار. مشاهده می­گردد که در بعد مدیریت منابع انسانی، مهم­ترین چالش­ها در دو زمینه­ی متفاوت ولی مرتبط قرار دارند، یکی مدیریت سرمایه­های اجتماعی و مدیریت پدیده­ی فرار مغزها که به مدیریت افراد در سازمان­ها مرتبط می­شود و دیگری در زمینه­ی مدیریت دانش مربوط به منابع انسانی شامل مالکیت معنوی و همینطور دانش فردی مدیران در زمینه­ی ارتباطات بین­المللی و این دو دسته به صورت مکمل در کنار هم قرار می­گیرند و باعث مدیریت بهتر منابع انسانی در مقابله با جهانی­شدن می­گردند.

رتبه­ی چالش­های بعد دولت در وزارتخانه­های مورد بررسی

 

 

وزارتخانه علوم، تحقیقات و فناوری

وزارتخانه فرهنگ و ارشاد اسلامی

وزارتخانه صنعت، معدن و تجارت

وزارتخانه ورزش و جوانان

1

ایجاد راهکارهایی برای مقابله با محدودیت­ها و تحریم­های بین­المللی

1

1

1

1

2

ضرورت هدف­گذاری­های مناسب در موضوعات مشترک با دیگر کشورها

4

3

4

2

3

حفظ ثبات سیاسی کشور

2

2

3

3

4

عضویت ایران در سازمان­های تأثیرگذار بر روابط بین­الملل و کنوانسیون­های جهانی

6

6

5

4

5

کاهش نقش ملت- دولت (رویکرد عدالت خواهانه)

3

4

2

5

6

کاهش نقش و اقتدار دولت

5

5

6

6

7

لزوم مشارکت در سازمان­های بین­المللی

8

8

8

7

8

به دست آوردن سازوکاری برای مقابله با تأثیرگذاری بحران­های یک کشور روی دیگر کشورها

7

7

7

8

همانطور که مشاهده می­گردد، در مجموع مهم­ترین چالش­های مربوط به جامعه مورد مطالعه در بعد دولت عبارتند از: ایجاد راهکارهایی برای مقابله با محدودیت­ها و تحریم­های بین­المللی، حفظ ثبات سیاسی کشور، ضرورت هدف­گذاری­های مناسب در موضوعات مشترک با دیگر کشورها و کاهش نقش ملت- دولت (رویکرد عدالت خواهانه). همانطور که می­بینیم مهم­ترین    چالش­های مربوط به بعد دولت به مدیریت داخلی دولت بر می­گردند و بر مدیریت روش فعالیت و ارائه­ی خدمت توسط دولت و در نتیجه مدیریت داخلی و ایجاد ثبات داخلی تأکید دارند و این ارزیابی نیز طبیعی به نظر    می­رسد زیرا در گام بعد از مدیریت داخلی هست که دولت­ها باید وارد فاز تعاملات دولتی بین­المللی گردند و بدون ثبات داخلی تعاملات بین­المللی نیز دچار مشکل خواهند شد.

رتبه چالش­های بعد سرمایه­گذاری و تجارت در وزارتخانه­های مورد بررسی

 

 

وزارتخانه علوم، تحقیقات و فناوری

وزارتخانه فرهنگ و ارشاد اسلامی

وزارتخانه صنعت، معدن و تجارت

وزارتخانه ورزش و جوانان

1

ضرورت افزایش بازبودن (Openness) تجاری و مالی

1

1

1

1

2

پیچیدگی قوانین حقوقی و مالی بین­المللی

4

2

2

2

3

توجه مدیران به اقتصاد سیاسی بین­الملل (ارتباط بین اقتصاد و سیاست)

3

4

4

3

4

کاهش آزادی عمل در گزینش سیاست­های اقتصادی

2

3

5

4

5

هدفمندی هزینه­ها و سرمایه گذاری­های دولتی و غیردولتی در بخش عمومی

5

6

6

5

6

تسریع در فرآیند خصوصی­سازی

8

7

8

6

7

جذب سرمایه­ی بین­المللی و سرمایه­ی شرکت­های چندملیتی

6

5

3

7

8

افزایش شکاف‌های طبقاتی در درون جوامع

7

8

7

8

همانطور که مشاهده می­گردد، در مجموع مهم­ترین چالش­های مربوط به جامعه مورد مطالعه در بعد سرمایه­گذاری و داد و ستد عبارتند از: ضرورت افزایش بازبودن تجاری و مالی، پیچیدگی قوانین حقوقی و مالی بین­المللی، توجه مدیران به اقتصاد سیاسی بین­الملل (ارتباط بین اقتصاد و سیاست) و کاهش آزادی عمل در گزینش سیاست­های اقتصادی. مشاهده می­شود که در بعد سرمایه­گذاری و داد و ستد هم می­توان چالش­ها را در دو بعد عمده دید. یکی بعد مربوط به نحوه­ی تعامل با دیگر کشورها و سازمان­های بین­المللی که شامل افزایش باز بودن اطلاعاتی و پیچیدگی قوانین حقوقی و مالی بین­المللی می­باشد و بعد دوم مربوط به نحوه عملکرد مدیران می­باشد که هم آزادی عمل آن­ها کاهش می­یابد و هم باید توانمندی خود را در تحلیل اقتصاد سیاسی بین­الملل افزایش دهند تا بتوانند روابط موجود را بهتر مدیریت نمایند و در جذب سرمایه­های خارجی در کشور بهتر عمل نمایند.

رتبه­ی چالش­های بعد سیستم­ها و زیرساخت­ها در وزارتخانه­های مورد بررسی

 

 

وزارتخانه علوم، تحقیقات و فناوری

وزارتخانه فرهنگ و ارشاد اسلامی

وزارتخانه صنعت، معدن و تجارت

وزارتخانه ورزش و جوانان

1

توسعه و فراگیرشدن تجارت الکترونیک

1

1

1

1

2

ایجاد سازوکارهای مناسب برای مقابله با تغییرات سریع در محیط فعالیت سازمان­ها

2

2

2

2

3

لزوم رعایت استانداردهای جهانی

4

3

5

3

4

توسعه­ی زیرساخت­های حمل و نقل کالا

3

4

3

4

5

ایجاد سیستم­هایی به منظور توسعه­ی یادگیری سازمانی و بسط تفکر سیستمی

5

5

4

5

همانطور که مشاهده می­گردد، در مجموع مهم­ترین چالش­های مربوط به جامعه مورد مطالعه در بعد سیستم­ها و زیرساخت عبارتند از: توسعه و فراگیرشدن تجارت الکترونیک، ایجاد سازوکارهای مناسب برای مقابله با تغییرات سریع در محیط فعالیت سازمان­ها و توسعه­ی زیرساخت­های حمل و نقل کالا. همانطور که مشاهده می­گردد چالش­های موجود در بعد سیستم­ها و زیرساخت در یک طیف طولانی قرار گرفته­اند که یک سر آن (توسعه زیرساخت­های حمل و نقل کالا) باید توسط دولت رفع و مدیریت گردد و در میانه­ی این طیف نیز توسعه و فراگیرشدن تجارت الکترونیک قرار دارد که باید با همکاری دولت (بخش قانون­گذار آن) و بدنه­ی اجرائی دولت (مدیران ارشد) مدیریت گردد و در انتهای طیف نیز ایجاد سازوکارهای داخل سازمانی برای مقابله با تغییرات قرار دارد که توسط مدیران ارشد سازمان­ها مدیریت می­گردد و این امر نشان می­دهد که در این بعد همکاری بسیار منسجمی مورد نیاز می­باشد و نمی­توان با فعالیت­های یک بعدی به نتیجه مطلوب رسید.

رتبه­ی چالش­های بعد تحقیق و توسعه در وزارتخانه­های مورد بررسی

 

 

وزارتخانه علوم، تحقیقات و فناوری

وزارتخانه فرهنگ و ارشاد اسلامی

وزارتخانه صنعت، معدن و تجارت

وزارتخانه ورزش و جوانان

1

ایجاد بستر مناسب برای بهره­گیری از  فناوری اطلاعات

3

2

2

1

2

سرمایه­گذاری بیشتر روی تحقیقات

1

1

1

2

3

دسترسی به کانال­های مناسب برای انتقال فناوری

4

4

4

3

4

دسترسی همگانی به منابع فناوری (شامل منابع مالی و انسانی)

5

5

5

4

5

لزوم ایجاد زیرساخت­های کسب و خلق فناوری

2

3

3

5

همانطور که مشاهده می­گردد، در مجموع مهم­ترین چالش­های مربوط به جامعه مورد مطالعه در بعد تحقیق و توسعه عبارتند از: سرمایه­گذاری بیشتر روی تحقیقات، ایجاد بستر مناسب برای بهره­گیری از  فناوری اطلاعات و لزوم ایجاد زیرساخت­های کسب و خلق فناوری. همانطور که مشاهده می­گردد بیشتر چالش­های موجود در بعد تحقیق و توسعه مربوط به بعد زیرساخت­های مربوط به آن می­باشد که شامل سرمایه­گذاری، ایجاد بستر استفاده از فناوری اطلاعات و زیرساخت­های خلق فناوری می­باشد و دولت باید در زمینه­ی ایجاد این زیرساخت­ها تلاش بیشتری داشته باشد تا بتواند این موج را به خوبی مدیریت کند.

رتبه­ی چالش­های بعد فرهنگی در وزارتخانه­های مورد بررسی

 

 

وزارتخانه علوم، تحقیقات و فناوری

وزارتخانه فرهنگ و ارشاد اسلامی

وزارتخانه صنعت، معدن و تجارت

وزارتخانه ورزش و جوانان

1

ضرورت نوآوری مداوم

1

1

1

1

2

تأثیرگذاری بر هویت فردی، سازمانی و ملی کارکنان سازمان­ها

2

2

2

2

3

توسعه­ی فرهنگ مشتری­مداری

5

6

8

3

4

آشنایی مدیران با زمینه­های ایدئولوژیک فرآیند جهانی­شدن

4

3

3

4

5

دانش کافی مدیران درباره­ی فرهنگ­های مختلف

3

4

4

5

6

تغییرات سریع فرهنگی در افراد جامعه (کارکنان سازمان­ها)

7

5

7

6

7

چالش رو به فزونی بین گفتمان­های مختلف دینی

8

8

9

7

8

استفاده از سینرژی (هم افزایی) فرهنگی با کشورهایی با فرهنگ نزدیک

6

7

5

8

9

تلاش سازمان­ها برای ارتقای مقبولیت و مسئولیت اجتماعی (گسترش الزامات استانداردهای بین­المللی مقبولیت و مسئولیت اجتماعی،SA8000)

9

9

6

9

10

توجه به ملاحظات زیست محیطی

10

10

11

10

11

تأکید بر منشور اخلاق جهانی و بین­المللی کردن ارزش­های مشترک

11

11

10

11

همانطور که مشاهده می­گردد، در مجموع مهم­ترین چالش­های مربوط به جامعه­ی مورد مطالعه در بعد فرهنگ عبارتند از: ضرورت نوآوری مداوم، تأثیرگذاری بر هویت فردی، سازمانی و ملّی کارکنان سازمان­ها، آشنایی مدیران با زمینه­های ایدئولوژیک فرآیند جهانی­شدن و دانش کافی مدیران درباره­ی فرهنگ­های مختلف. در اینجا نیز مشاهده می­گردد که در بعد فرهنگ برخی از چالش­ها مربوط به تغییرات رویکردی و رفتاری در سازمان­ها       می­باشند که مدیران باید روی آن­ها تمرکز نمایند تا بتوانند خروجی­های مربوط به آن­ها نظیر تغییرات رفتاری و هویتی را مدیریت نمایند، برخی دیگر از چالش­ها نیز مربوط به دانش مدیران در حوزه­ی فرهنگ و ارتباطات فرهنگی می­باشند.

رتبه­ی چالش­های بعد قانونی در وزارتخانه­های مورد بررسی

 

 

وزارتخانه علوم، تحقیقات و فناوری

وزارتخانه فرهنگ و ارشاد اسلامی

وزارتخانه صنعت، معدن و تجارت

وزارتخانه ورزش و جوانان

1

تغییرات قوانین کار به منظور تطبیق با مقررات جهانی و جابه­جایی نیروی کار

4

1

5

1

2

قوانین و نظام مقابله با فساد اداری

1

2

1

2

3

ایجاد بستر قانونی مناسب برای یکپارچه سازی اقتصاد محلی با اقتصاد جهانی

2

3

3

3

4

قوانین بهداشتی و سلامتی و استانداردهای حداقلی در این حوزه

3

4

2

4

5

هماهنگی با استانداردهای نیروی کار جهانی (مطابق استانداردهای ILO)

5

5

4

5

همانطور که مشاهده می­گردد، در مجموع مهم­ترین چالش­های مربوط به جامعه مورد مطالعه در بعد قانونی عبارتند از: قوانین و نظام مقابله با فساد اداری، تغییرات قوانین کار، به منظور تطبیق با مقررات جهانی و جابه­جایی نیروی کار و ایجاد بستر قانونی مناسب برای یکپارچه­سازی اقتصاد محلّی با اقتصاد جهانی. همانطور که مشاهده می­شود در این بعد نیز یک بعد از   چالش­ها مربوط به داخل کشور می­باشند (مبارزه با فساد اداری) و بعد دیگری از آن­ها مربوط به ارتباطات کشور با اقتصاد جهانی و تبادل سرمایه­های انسانی و مادی کشور با دیگر کشورها می­باشد و در هر دو زمینه نیاز به قانون­گذاری دقیق و متقن احساس می­گردد.

در بخش بعدی این تحقیق با توجه به اینکه میزان امکان‌پذیری 74 راهکار ارائه­شده به کدامیک از عبارات کلامی نزدیکتر بوده است، آن­ها را داخل دسته­های مختلف جانمائی می­کنیم و به این طریق در هر دسته نیز راهکارهای امکان‌پذیرتر معین می‌گردند. لازم به ذکر است که در این مرحله نیز از همان اعداد فازی پیشنهادی چنگ (2005) و روش تبدیل اعداد فازی به عبارات کلامی وی بهره برده‌ایم.

پیشنهادهای عملی­تر را نیز در بخش نتیجه­گیری به تفکیک ابعاد مختلف ارائه خواهیم نمود.

  1. در راهکارهای پیشنهادی به خبرگان، هیچ راهکاری در دسته­ی "بسیار بالا" از نظر امکان‌پذیری قرار نگرفت.
  2. رتبه­بندی راهکارها در دسته­ی "بالا" از نظر امکان‌پذیری به شرح زیر می‌باشد:
  • راهکارهای شماره­ی 1، 2، 6، 26، 29، 50، 60 و 74 با اهمیت برابر در اولویت اوّل قرار دارند.
  • راهکارهای شماره­ی 3، 4، 11، 12، 16، 27، 38، 46، 51، 52، 61 و 63 نیز با اهمیت برابر در اولویت دوّم این دسته قرار دارند.
  • در اولویت سوّم این دسته نیز راهکارهای شماره­ی 5، 10، 17، 33، 39، 40، 53 ،62 و 73 با اهمیت یکسان قرار دارند.
  • اولویت چهارم این دسته نیز متعلق به راهکارهای شماره 7، 8، 23، 31 و 44 می‌باشد.
  • اولویت پنجم نیز در این دسته متعلق به راهکارهای شماره­ی 34، 54 و 72 است.
  • اولویت ششم این دسته نیز مربوط به راهکار شماره­ی 28 میباشد.
  1. راهکارهای متعلق به دسته "نسبتا بالا" نیز اولویتهایی به شرح زیر دارند:
  • اولویت اوّل با راهکارهای شماره­ی 9، 24 و 55 است.
  • اولویت دوّم در این دسته با اهمیت برابر متعلق به راهکارهای شماره­ی 30، 64 و 67 می‌باشد.
  • اولویت سوّم مربوط به راهکارهای شماره­ی 14، 25،32، 43 و 68 است.
  • راهکارهای زیر نیز در اولویت چهارم این دسته قرار دارند: 13، 15، 28، 56، 58، 59 و 65.
  • آخرین اولویتهای این دسته نیز مربوط به راهکارهای شماره 37 و 57 می‌باشند.
  1. در دسته راهکارهای با قابلیت اجرای "متوسط" نیز رتبه بندی راهکارها به شرح زیر می‌باشد:
  • در این دسته اولویت اوّل با راهکار شماره­ی 41 است.
  • اولویت دوّم را نیز راهکار شماره­ی 69 دارا می‌باشد.
  • اولویت سوّم نیز بطور مشترک مربوط به راهکارهای شماره­ی 47 و 48 است.
  • چهارمین اولویت این دسته متعلق به راهکار شماره­ی 71 می‌باشد.
  • اولویت پنجم این دسته نیز با اهمیت یکسان مربوط به راهکارهای شماره 36، 49 و 66 است.
  1. در راهکارهایی نیز که از نظر قابلیت اجرا در دسته­ی " نسبتاً کم" قرار دارند، اولویت­ها به شرح زیر است:
  • بیشترین قابلیت اجرا در این دسته مربوط به راهکار شماره­ی 22 است و به دنبال آن به ترتیب راهکارهای شماره­ی 18، 20 ، 21 ، 35 و 45 قرار دارند.
  1. در دسته­ای که از نظر قابلیت اجرایی شدن در حد "کم" قرار دارند نیز راهکارهای شماره­ی 19، 42 و 70 با اهمیت برابر قرار دارند.
  2. در این مطالعه، هیچ راهکاری در دسته مربوط به قابلیت اجرای "بسیار کم" قرار نگرفت.

 

بحث و نتیجه­گیری

در این تحقیق چالش­های مهم موجود در هر بعد برای سازمان­های مورد مطالعه رتبه­بندی شدند و مسئولان فعال در هر حوزه می­توانند با مراجعه به بخش مورد نظر خود برنامه­هایی برای مهم­ترین چالش­ها تدوین نمایند. اما همانطور که مشاهده شد راهکارهای پیشنهادی ما در این تحقیق نیز با استفاده از نظر خبرگان، ارزیابی مجدد شده و از نظر میزان امکان­پذیر بودن رتبه­بندی شدند و این راهکارها می­توانند در ابعاد مختلف باعث ارتقای موقعیت سازمان­ها در مقابله با تهدید­های جهانی­شدن و استفاده از فرصت­های این پدیده گردند. در این بخش به عنوان نتیجه­گیری نهایی این تحقیق، راهکارهای شناسائی شده را مبتنی بر اهمیت­شان معرفی می­نماییم. مهم­ترین راهکارهای این تحقیق از نظر اهمیت و میزان امکان عملیاتی­شدن در     دسته­های زیر معرفی می­گردند که دسته­های ابتدائی از اهمیت و اولویت بالاتری برخوردار هستند و هر چه پائین­تر می­رویم، اهمیت و امکان­پذیری راهکارها کمتر می­شود، البته لازم به ذکر است که این راهکارها همگی در دسته­ی راهکارهای با امکان پذیری بالا قرار داشته­اند:

دسته­ی اول: پیاده­سازی مدیریت دانش در سازمان، راه­اندازی دایره­های کیفی، تدوین و بازنگری منظم برنامه راهبردی سازمان، کم کردن بوروکراسی موجود در فرآیند ثبت پتنت در کشور توسط دولت، شرکت فعال سازمان­ها در نشست­ها و همایش­ها و سمینارهای بین­المللی، استفاده از NGO های فراملّی، اخذ گواهی‌نامه استاندارد SA8000 و استفاده از توانمندی­های کشورهای دیگر، در زمینه­هایی که مشابهت­های فرهنگی وجود دارد، برای اجرای    برنامه­های کلان فرهنگی و بهره­گیری از هم­افزائی فرهنگی

دسته­ی دوم: پیاده­سازی نظام مدیریت کیفیت جامع، استفاده از مدل­های تعالی سازمانی مانند EFQM، تفویض اختیار در برخی حوزه­های اجرائی و عملیاتی به بخش خصوصی، ایجاد امکان استفاده بخش خصوصی از تجارب و توانمندی­های بخش دولتی، ایجاد انعطاف­پذیری سازمانی با استفاده از ترغیب تجربه­اندوزی و یادگیری عملی در سازمان، استفاده از خدمات ارائه شده توسط بنیادهای بین­المللی برای ارتقای سطح توانمندی مدیران، انجام            هدف­گذاری­های مناسب در موضوعات مشترک با دیگر کشورها به منظور ارتقای جایگاه بین­المللی کشور، تدوین برنامه­هایی برای بهبود فضای کسب و کار توسط دولت، استفاده از اهرم­هایی که بتوانند در مقابل بحران­ها به صورت یک دمپر عمل کنند و شدت نوسانات را بگیرند، ایجاد سامانه­هایی برای پاسخگویی همزمان به مشتری‌گرایی و پاسخگویی داخلی، شرکت سازمان­ها در فعالیت‌های غیرانتفاعی اجتماعی و ایجاد تنوع فرهنگی در سازمان و استفاده از منابع انسانی متنوع و بین‌المللی

دسته­ی سوم: بسط حوزه­ی فعالیت شرکت­های پشتیبانی ارائه­دهنده­ی خدمات عمومی، تضمین هم­راستایی طراحی ساختار با اهداف استراتژیک سازمان، مدیریت پدیده­ی فرار مغزها از طریق بهره­گیری از نظامات مرتبط با نخبگان، برنامه­ریزی برای حرکت سازمان­های دولتی از نقش اجرائی به نقش­های حاکمیتی و سیاست­گذاری، کوچک­سازی و چابک­سازی دولت، توجه سیستماتیک به دریافت بازخور از ارباب رجوع و پاسخ­دهی به نیازهای او، تدوین اصول و سیاست­های مربوط به مسئولیت اجتماعی در تمامی سازمان­ها و تدوین نقشه­ی کلان فرهنگی سازمان و طراحی المان­های پویایی برای این نقشه

دسته­ی چهارم: راه­اندازی شرکت­هایی با همکاری کشورهای همسایه یا کشورهایی که دیدگاه سیاسی و اقتصادی مشابهی با ما دارند، داشتن راهبرد بین­المللی برای حضور در بازارهای مختلف، راه­اندازی اتحادیه­های منطقه‌ای کار، برای تسهیل آموزش نیروی کار و ایجاد ظرفیت، توسعه­ی سیستم­هایی برای نگهداری و پرورش سرمایه­های اجتماعی در سازمان­های دولتی و موظف نمودن نهادها و مؤسسات مالی به انتشار اطلاعات بیشتر برای کاهش احتمال بروز بحران  

دسته­ی پنجم: انجام برنامه­ریزی­های سطوح مختلف سازمان در راستای اسناد کلان مرتبط با نخبگان نظیر سند نخبگان ایران، دخالت دادن ارباب رجوع، تأمین­کنندگان و پرسنل (مشتریان داخلی) در تصمیم‌گیری­های سازمانی و طراحی و توسعه­ی نظام جامع مدیریت فرهنگی سازمانی

افروغ، عماد (1387)، "ما و جهانی‌شدن"، تهران، سوره­ی مهر.

جاسبی، عبدالله (1381)، "کلیاتی پیرامون جهانی‌شدن"، تهران، دفتر فرهنگ مقاومت.

حجازی، محمدحسن (1382)، "جهانی‌شدن و دین (مجموعه مقالات)"، تهران، روزنه.

دادگران، محمد (1385)، "مبانی ارتباطات جمعی"، چاپ نهم، تهران، مروارید و فیروزه.

سیدباقری، کاظم (1382)، "جهانی‌شدن و دین، فرصت‌ها و چالش‌ها"، قم، احیاگران.

شیرودی، مرتضی (1386)، "جهانی‌سازی در عرصه­ی فرهنگ و سیاست"، قم، پژوهشکده تحقیقات اسلامی.

گل‌محمدی، احمد (1386)، "جهانی‌شدن، فرهنگ، هویت"، چاپ سوم، تهران، نشر نی.

Acs, Zoltan J. and Bernard Yeung (Eds) (1999). “Small and Medium-sized Enterprises in the Global Economy”, University of Michigan Press. Ann Arbor.

Anderson & Stephen J. (2000).”China’s Widening Web”.China Business Review, Vol.1, pp.20-24.

Ayres Jeffrey M. (1999). “From the Streets to the Internet: The Cyber Diffusion of Contention”. Annals 566, pp. 132-143.

Bridges, E. & Coughlan, A.T. &Kalish, S. (1991). “New technology adoption in an innovative marketplace: micro- and macro-level decision making models”, International Journal of Forecasting, Vol. 7 No. 3, pp. 57-70.

Crafts, N. (2000). “Globalization and Growth in the Twentieth Century”, IMF Working Paper, WP/00/04. IMF, Washington D.C.

Deardorff, A. V. & Stern, R. M. (2002). “What You Should Know about Globalization and the World Trade Organization”. Review of International Economics, Vol.10 No.3, pp. 404-423.

DeMeyer, A. (1992). “Management of international R&D operations”, in Granstrand, O., Hakanson, L. and Sjolander, S. (Eds), Technological Management and International Business, John Wiley & Sons, Chichester.

Dicken, P. (2003). “Global shift: Reshaping the global economic map in the 21st century “(4th ed.). New York, Guilford Press.

Eden, L. &Lenway, S. (2001). “Introduction to the Symposium Multinational: The Janus Face of Globalization”. Journal of International Business Studies, Vol.32 No.3, pp.383-400.

Fawcett, S. E. &Calantone, R. & Smith, S. R. (1997). “Delivery Capability and Firm Performance in International Operations”.International Journal of Production Economics, Vol. 51, pp.191-204.

Fawcett, S. E. &Closs, D. J. (1993). “Coordinated Global Manufacturing, The Logistics/Manufacturing Interaction, and Firm Performance”.Journal of Business Logistics, Vol.14 No.1, pp.1-25.

Feenstra, R. C. (1998). “Integration of trade and disintegration of production in the global economy”. Journal of Economic Perspectives, Vol.12 No.4, pp.31–50.

Fram, E. H. &Ajami, R. (1994). “Globalization of Markets and Shopping Stress: Cross-Country Comparisons”. Business Horizons, Vol.37 No.1, pp.17-23.

Freund & Caroline & Simeon Djankov. (2000). “The Politics of Trade Liberalization: An Empirical Investigation”. Mimeo. World Bank.

Graham, P. (1999). “Small business participation in the global economy”. European Journal of Marketing.Vol.33 No.1, pp. 88-98.

Hamill, J. (1997). “The Internet and international marketing”. International Marketing Review.Vol.14 No.5,pp. 300-310.

Hansen, R. (2002).”Globalization, Embedded Realism, and Path Dependence”. Comparative Political Studies, Vol.35 No3, pp. 259-283.

Harvey, M. &Novicevic, M. M. (2002). “The Hypercompetitive Global Marketplace: The Importance of Intuition and Creativity in Expatriate Managers”. Journal of World Business, Vol.37, pp. 127-138.

Hitt, M.A. & Keats, B.W. &De Marie, S. M. (1998). “Navigating in the New Competitive Landscape: Building Strategic Flexibility and Competitive Advantage in the 21st Century”. Academy of Management Executive,Vol.12 No.4, pp.22-42.

Johanson, J. and Mattsson, L.G. (1993), “Internationalization in industrial systems – a network approach, strategies in global competition”, in Buckley, P.J. and Ghauri, P.N. (Eds), The Internationalization of the Firm: A Reader, Academic Press, London, pp. 303-22.

Johanson, J. and Vahlne, J.E. (1990), “The mechanism of internationalization”, International Marketing Review, Vol. 7 No. 4, pp. 11-24.

Karagozoglu, N. and Lindell, M. (1998), “Internationalisation of small and medium-sized technology-based firms: an exploratory study”, Journal of Small Business Management, Vol. 36, pp. 44-59.

Keohane& Robert, O. & Joseph, S. & Nye, Jr. (2000). “Globalization. Whats New? Whats Not? (And So What)”. Foreign Policy, Vol.45 No.118, pp.104-119.

Knight, G. (2000). “Entrepreneurship and Marketing Strategy: The SME under Globalization”. Journal of International Marketing, Vol.8 No.2, pp.12-32.

Korhonen, H. (1999), “Inward-outward internationalization of small and medium enterprises”, doctoral dissertation, Helsinki School of Economics and Business Administration, Helsinki.

Kotler, P. (2003). “Marketing management” (11th ed.). Upper Saddle River, NJ: Prentice-Hall.(ISBN: 0-13-033629-7).

Levitt, T. (1983). “The Globalization of Markets”. Harvard Business Review, Vol.61 No.3, pp.92-102.

Lituchy, T.R. & Rail, A. (2000). “Bed and Breakfasts, Small Inns, and The Internet: The Impact of Technology on the Globalization of Small Businesses”. Journal of International Marketing, Vol.8 No.2, pp. 86-97.

Markusen& James, R. & Anthony J. Venables. (1999). “Foreign direct investment as a catalyst for industrial development”, European Economic Review, Vol.43 No.2, pp. 335-356.

Mittelman, J.H. (2000). “The globalization syndrome”. Princeton, NJ: Princeton University Press.

Mohrman, S.A. (1999). “The contexts for geographically dispersed teams and networks”, In C. L. Cooper and D. M. Rousseau (eds.), Trends in Organizational Behavior, Volume 6, The Virtual Organization, New York: John Wiley, pp. 63–80.

Moisi, D. (1998).” The Trouble with France”. Foreign Affairs, Vol.77 No.3, pp.94-104.

Molle, W. (2002). “Globalization, Regionalism, and Labor Markets: Should We Recast the Foundations of the EU Regime in Matters of Regional (Rural and Urban) Development?” . Regional studies, Vol.3 No.2, pp. 161-172.

Murray, M. (1993). “Answers to small business questions on international opportunities”. Journal of Accountancy, Vol.176 No.2, pp. 52-53.

Nolan, P. & Zhang, J. (2003). “Globalization Challenge for Large Firms from Developing Countries: China’s Oil and Aerospace Industries”. European Management Journal, Vol.21 No.3, pp. 285-299.

Peterson, B. & Welch, L.S. &Liesch, P.W. (2002). “The Internet and Foreign Market Expansion”. Management International Review, Vol.42 No.2, pp. 207-221.

Porter, O. & Steger, U. (eds.)(1998). “Discovering the New Pattern of Globalization”. Ladenburg, Ladenburg Kolleg, Daimler Benz Foundation.

Raymond, L. (2003). “Globalization, the knowledge economy, and competitiveness: A business intelligence framework for the development SMEs”. Journal of American Academy of Business of Cambridge.Vol.3, No. 1, pp. 260-271.

Rowden, R. (2001). “Research note: How a small business enters the international market”, Thunderbird International Business Review.Vol.43, No.2,  pp. 257-264.

Salamzadeh, Y.; Saieda, S.; Zanjirchi S. (2009), “what should we do now? Analysis of the globalization challenges in Iranian SMEs: a Study on Food Industries of Hamadan Province using Fuzzy MADM Approach”, annals of the University of Bucharest, economic and administrative sciences series, No. 3, pp. 165-178.

Sanchez, R. (1997). “Preparing for an Uncertain Future”. International Studies of Management & Organization, Vol.27 No.2, pp.71-94.

Tagliavini, M.&Ravarini, A. &Antonelli, A. (2001). “An Evaluation Model for Electronic Commerce Activities within SMEs”. Information Technology and Management, Vol.2 No.2, pp. 211-230.

UNCTAD. (1999). “World Investment Report”, New York, United Nations.

UNCTAD. (2001). “Development and trade report”. Geneva. United Nations.

Williamson, J.G. (1998). “Globalization, Labor Markets and Policy Backlash in the Past”. Journal of Economic Perspectives. Vol. 12, No. 4, pp. 51-72.

World Bank, (1999). “Entering the 21st Century, World Development Report 1999/2000”. Oxford University Press, New York.